Danýþtay Onuncu Dairesi; tüketilen elektrik enerjisinin satýþ kilovat saat bedeli üzerinden hesaplanan % 10 Toplu Konut Fonu kesintisinin 10.5.1992 gün ve 92-3019 sayýlý Bakanlar Kurulu Kararý'yla sýfýra indirilmesine karþýn, 1.1.1991'den 30.9.1992'ye kadar Türkiye Elektrik Kurumu Genel Müdürlüðü'ne aktarýlmayan Toplu Konut Fonu aylýk gelirlerinin Elektrik Enerjisi Fonu gelir hesabýna aktarýlmasý ve 1.10.1992 gününden baþlamak üzere þirketlerin tüketecekleri elektrik enerjisinin satýþ bedeli içinde bulunan % 10'luk payýn ayný hesaba yatýrýlmasýna iliþkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý'nýn 28.9.1992 günlü, 1711 sayýlý iþlemi ile bunun dayanaðýný oluþturan 18.9.1992 günlü, 1632 sayýlý iþleme karþý açýlan davada, elektrik enerjisinin satýþ bedeli içindeki % 10 oranýndaki fon kesintinin dayanaðýný oluþturan 3096 sayýlý Yasa'nýn 9. ve Ek Madde 6 ile Ek Madde 1'in (b) bendinin Anayasa'nýn 2., 5., 7., 161., 172. ve I73. maddelerine aykýrý olduðu kanýsýna vararak iptali için Anayasa Mahkemesi'ne baþvurmuþtur.

"Temsa Termo Mekanik Sanayi ve Ticaret Anonim Þirketi vekili Av. Volkan Balatlýoðlu tarafýndan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýna karþý açýlan davada; tüketilen elektrik enerjisinin satýþ kilovat saat bedeli üzerinden hesaplanan % 10 oranýndaki Toplu Konut Fonu kesintisinin 10.5.1992 tarih ve 92-3019 sayýlý Bakanlar Kurulu Kararýyla sýfýra indirildiði 1.1.1991 tarihinden 30.9.1992 tarihine kadar Türkiye Elektrik Kurumu Genel Müdür1üðüne aktarýlmayan Toplu Konut Fonu aylýk gelirlerinin "Elektrik Enerjisi Fonu Gelir Hesabýna" aktarýlmasý 1.10.1992 tarihinden baþlatýlmak üzere, þirketlerin tüketecekleri e1ektrik enerjisinin satýþ kilovat-saat bedeli içerisinde bulunan % 10 luk payýnda ayný hesaba yatýrýlmasýna iliþkin 28.9.1992 tarih ve 1711 sayýlý Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý iþleminin ve dayanaðý 18.9.1992 tarih ve 1632 sayýlý iþlemin iptali istenilmektedir.

Elektrik Enerjisi Fonu, Türkiye Elektrik Kurumu Dýþýndaki Kuruluþlarýn Elektrik Üretimi, Ýletimi, Daðýtýmý ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkýndaki 3096 sayýlý Yasayla eklenen ek 1. madde ile, bu kanunun uygulanmasýyla ilgili araþtýrma geliþtirme, etüt, proje, denetim faaliyetleriyle, kurulacak tesislere finansman yönünden destek ve elektrik enerjisi fiyatlarýnda istikrar saðlamak amacýyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý nezdinde tüzel kiþiliði haiz olarak kurulmuþtur.

3096 sayýlý Yasanýn anýlan ek 1. maddesinin (b) bendinde ise "elektrik enerjisi satýþ tarifelerinden ayrýlacak paylar" oluþturulan fonun kaynaklarý arasýnda sayýlmýþtýr. Ayný Yasanýn 9. maddesinde ise enerji tarifelerinin görevli þirketin teklifi ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýnýn onayý ile yürürlüðe gireceði, tarifelerin tespitinde, yý1lýk iþletme, bakým ve onarým giderleri, faiz ve kur farký garantisi verilmemiþ ise kur farklarý, teknik ve sermaye amortismanlarý, Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak fon payý, diðer masraf ve harcamalar ile ortaklara daðýtýlacak makûl bir temettü için gerekli gelirin saðlanmasýnýn esas alýnacaðý, görevli þirketler ile üretilen elektriðin satýlacaðý kurum ve þirketler arasýnda bu satýþlarýn miktar ve þartlarýný tanzim eden ve bir yýldan fazla süreli olabilen sözleþmeler yapýlmasý ve bu sözleþmelere tarifeler ile ilgili özel hükümler konulmasýnýn Bakanlar Kurulu Kararý ile mümkün olduðu, belirtilmiþtir.

3911 sayýlý Kanunun 13.8.1993 tarihli 513 sayýlý Kanun Hükmünde Kararname ile eklenen ve 22.2.1994 tarihli 3974 sayýlý Yasa ile aynen kabul edilen ek 2. maddesi son fýkrasýnda; elektrik enerjisi daðýtýmý alanýnda faaliyet gösteren kamu ve özel sektör kuruluþlarýnýn Elektrik Enerjisi Fonu'nda toplanmak üzere sektör alt yapý giderlerine katký paylarýný, bunlarýn enerji satýþ tarifelerinin % 10'u geçmeyecek þekilde tesbite Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý yetkili kýlýnmýþsa da dava konusu iþlemin tesis edildiði tarihte anýlan düzenleme mevcut olmadýðý gibi bu yeni düzenleme ile 3096 sayýlý Yasa da bir deðiþiklikte yapýlmadýðýndan, kurulumuzca, dava konusu iþlemin þirketlerin tüketecekleri elektrik enerjisinin satýþ kilovat saat bedeli içerisinde % 10 luk payýn elektrik enerjisi fonuna yatýrýlmasýna iliþkin bölümünün dayanaðý olan 3096 sayýlý Yasanýn 9. maddesinin, ek 1. maddesi (b) bendinin ve fonun gelirleri, giderleri, yönetimi ve fonla ilgili diðer hususlarýn Bakanlar Kurulunca çýkartýlacak yönetmelikle düzenleneceðine iliþkin ek 6. maddesinin Anayasaya uygunluðunun incelenmesi gerekli görülmüþtür.

Elektrik enerjisi satýþ tarifeleri de, görevli þirketin teklifi ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðýnýn onayý ile yürürlüðe girmekte; yürürlüðe girecek olan tarifelerin tesbitinde ise, hangi unsurlarýn esas alýnacaðý hem 3096 sayýlý Yasanýn 9. maddesinde hem de 3154 sayýlý Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý Teþkilat ve Görevleri Hakkýnda Kanunun 2. ve 28. maddelerine dayanýlarak çýkartýlan Elektrik Tarifeleri Yönetmeliðinde yer almaktadýr.

Anayasa Mahkemesi kararlarýnda belirtildiði gibi, kamu harcamalarýnýn yýllýk bütçelerle yapýlmasý esas olup; yýllýk bütçenin sýnýrlý olanaklarý ve kendisine özgü bürokrasisi içinde çözümlenemeyecek veya uzun sürede çözümlenecek önemli sorunlara köklü ve kalýcý çözümler getirmek amacýyla Anayasanýn 161. maddesiyle yýllýk bütçeler dýþýnda kamu harcamalarý için yasal düzenleme yapýlmasýna olanak tanýnmýþtýr. Böyle bir düzenleme içerisinde, yýllýk bütçe dýþýnda gerçekleþtirilecek kamu harcamalarýnýn kaynaklarýnýn da belirleneceði açýktýr. Ancak bu halde, gelirin kaynaðýnýn yanýnda, gelirin bu kaynaktan hangi oranlarda elde edileceðinin de gösterilmesi gereklidir.

Her ne kadar Anayasanýn 161. maddesinde, Anayasanýn 167. maddesinin son fýkrasýnda olduðu gibi ...ek mali yükümlülükler koymaya ve bunlarý kaldýrmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebileceði yolunda açýk ve ayrýk bir kural yer almamakta ise de; amaçlarý nedeniyle bütçe dýþý harcamalar gerektiren kamu hizmetine kaynak oluþturan fon gelirinin elde edilmesinde yukarýda deðinildiði gibi ek mali yükümlülüðün yasa ile belirlenmiþ alt-üst sýnýrlarý içerisinde Bakan1ar Kurulu Kararýyla düzenleme yapýlabileceðinin kabulü gerekir. Aksi hal, yýllýk bütçenin sýnýrlý olanaklarý içerisinde uzun sürede çözümlenemeyecek sorunlarýn süratle çözümlenebilmesine olanak saðlamak amacýyla baðdaþtýrýlamaz.

Bütün organlarý üzerinde hukukun mutlak egemenliðe sahip olduðu, yasa koyucunun faaliyetlerinde Anayasa ve hukukun üstün kurallarý i1e baðlý bulunduðu hukuk devletinde yasalarýn çýkartýlmasý için kamu yararýna bulunmasý þarttýr. Hukuk devletinin bir diðer gereði de konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin gözönünde tutulmasý, kurallarýn açýk ve belirgin olmasýdýr.

Yukarýda belirtildiði üzere, kamu hizmetinin yürütülmesinin kaynaðý fon gelirinin elde edilmesinde, gelirin hangi iþlem üzerinden hangi oranlarda elde edileceði bir yasama faaliyetini içermekte, böyle bir düzenleme yapýlmaksýzýn bu gelirin belirlenmesinin Bakanlar Kuruluna ya da yürütme içinde diðer birime býrakýlmýþ olmasý ise kuvvetler ayrýlýðý ilkesinin doðal sonucu olan Anayasanýn 7. maddesi hükmü ile de baðdaþmamaktadýr.

Devletin, Anayasanýn 172. ve 173. maddeleri gereði tüketicileri koruyucu ve aydýnlatýcý ve yine esnaf ve sanatkârlarý koruyucu ve destekleyici tedbirler almasý görevi ayný zamanda Anayasanýn 5. maddesiyle belirtildiði gibi sosyal hukuk devletinin gereðidir. Bu haliyle, elektrik üretim, daðýtýmý biçimindeki kamu hizmetinden faydalanan, üretilen elektrik enerjisinin tüketicisi olan abonelerin kamu giderlerine katýlýmýnda, üzerlerine býrakýlan ek mali yükümün niteliðinin ve miktarýn açýkça belirtilmesi gereklidir.

(Deðiþik : 7/3/1990 - 3613/2 md.) Tarifelerin tespitinde, yýllýk iþletme, bakým ve onarým giderleri, faiz ve kur farký garantisi verilmemiþ ise kur farklarý, teknik ve sermaye amortismanlarý, Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak fon payý, diðer masraf ve harcamalar ile ortaklara daðýtýlacak makul bir temettü için gerekli gelirin saðlanmasý esas alýnýr.

Fonun gelirleri, giderleri, yönetimi ve fonla ilgili diðer hususlar Bakanlar Kurulunca çýkarýlacak yönetmelikle düzenlenir."

2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin baðýmsýzlýðýný ve bütünlüðünü, ülkenin bölünmezliðini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kiþilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluðunu saðlamak; kiþinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle baðdaþmayacak surette sýnýrlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldýrmaya, insanýn maddî ve manevî varlýðýnýn geliþmesi için gerekli þartlarý hazýrlamaya çalýþmaktýr."

"Herkes, kamu giderlerini karþýlamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflýk, istisnalar ve indirimleriyle oranlarýna iliþkin hükümlerinde kanunun belirttiði yukarý ve aþaðý sýnýrlar içinde deðiþiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir."

Yasa'nýn 9. maddesinin birinci fýkrasýnda, enerji tarifelerinin yürürlüðe giriþ biçimi, ikinci fýkrasýnda enerji tarife tesbitinde esas alýnacak unsurlar; üçüncü fýkrasýnda da üretilen elektriðin satýlacaðý kurum ve þirketler arasýnda yapýlacak sözleþmelerle ilgili konular yer almaktadýr. Mahkeme, ikinci fýkrada tarife tesbitinde esas alýnacak unsurlar arasýnda sayýlan "Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak fon payý"na itiraz ettiðinden maddenin esas incelemesinin de bununla sýnýrlý olarak yapýlmasýna; 6. maddede ise fonun gelirleri, giderleri ve yönetimiyle ilgili tüm konularýn yönetmelikle düzenleneceði öngörüldüðünden bunun da Ek madde 1'in (b) bendindeki "Elektrik enerjisi satýþ tarifelerinden ayrýlacak paylar" yönünden incelenmesine oybirliðiyle karar verilmiþtir.

3096 sayýlý Yasa'ya 3613 sayýlý Yasa ile eklenen Ek Madde 1'de, "Elektrik Enerjisi Fonu" adý altýnda bir fon kurulmasý öngörülmektedir. Fonun amacý, 3096 sayýlý Yasa'nýn uygulanmasýyla ilgili araþtýrma yapmak, kurulacak olan tesislere finansman yönünden destek ve elektrik enerjisi fiyatlarýnda istikrar saðlamaktýr. Fon, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý nezdinde oluþturulan tüzelkiþiliðe sahip bir kuruluþtur. Ek Madde 1'in (b) bendinde "elektrik enerjisi satýþ tarifelerinden ayrýlacak paylar" fonun gelirleri arasýnda sayýlmýþtýr.

Yasa'nýn 9. maddesinde enerji satýþ þartlarý ve tarife esaslarý düzenlenmektedir. Buna göre, enerji tarifeleri görevli þirketin teklifi ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý'nýn onayý ile yürürlüðe girmektedir. Maddenin ikinci fýkrasýnda, tarife tesbitinde, yýllýk iþletme, bakým ve onarým giderleri, faiz ve kur farký garantisi verilmemiþ ise kur farklarý, teknik ve sermaye amortismanlarý, Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak fon payý, diðer masraf ve harcamalar ile ortaklara daðýtýlacak makul bir temettü için gerekli gelirin saðlanmasýnýn esas alýnacaðý öngörülmektedir.

Danýþtay Onuncu Dairesi, elektrik enerjisi satýþ tarifesi içerisinde yer alan elektrik enerjisi fon payýnýn abonelerden tahsil edildiðini belirterek bunun ek malî yükümlülük niteliði taþýdýðýný; yýllýk bütçe dýþýnda fonlardan gerçekleþtirilecek kamu harcamalarýnýn hangi kaynaklardan ne oranda elde edileceðinin belirtilmesinin gerektiðini; ek malî yükümlülüklerde yasa ile belirlenmiþ alt-üst sýnýrlar içinde Bakanlar Kurulu'nca düzenleme yapýlabileceðini; aksi halde malî yükümlülüðün her an deðiþebilen miktarda kamu hizmetinden faydalananlarýn üzerinde býrakýlmasýnýn belirsizlik yaratacaðýný; fon gelirinin hangi iþlem üzerinden ne oranda elde edileceðinin yasama organýnca saptanmasý gerektiðini; tüketicileri koruyucu, aydýnlatýcý ve destekleyici nitelikteki önlemlerin alýnmasýnýn Devletin görevi olduðunu ileri sürerek, belirtilen kurallarýn iptalini istemiþtir.

Elektrik enerjisi tarifelerinin tesbitinde Yasa'nýn 9. maddesine göre, dikkate alýnan "Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak pay"ýn niteliðinin, baþka bir anlatýmla bunun vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülük veya ek malî yükümlülük olup olmadýðýnýn belirlenmesi gerekmektedir.

Resim, harca benzer biçimde, kamu kuruluþlarýnda görülen hizmetin ve yapýlan giderlerin karþýlýðýnda yalnýz o iþle ilgili olarak gerçek ve tüzelkiþilerden saðlanan gelirlerdir.

3096 sayýlý Yasa'nýn 9. maddesinde, elektrik enerjisi satýþ tarifelerinin nasýl saptanacaðý ayrýntýlý biçimde gösterilmiþtir. Satýþ tarifesinin içinde Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak pay da mevcuttur. Fon payý, 3096 sayýlý Yasa'nýn uygulanmasýyla ilgili araþtýrma, geliþtirme, etüd, proje, denetim faaliyetleriyle kurulacak tesislere finansman yönünden destek ve elektrik enerjisi fiyatlarýnda istikrarý saðlamak amacý ile kullanýlacaktýr. Elektrik enerjisi tarifelerinde yer alan fon payý, kamu hizmetinin daha iyi görülebilmesi için kamu gücüne dayanýlarak konulan vergi, resim, harç benzeri malî bir yükümlülüktür.

Anayasa'nýn 73. maddesinin üçüncü fýkrasýnda, "vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, deðiþtirilir veya kaldýrýlýr" denildiðinden vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülük olan fon payýnýn miktar ve oranýnýn Yasa'da gösterilmesi gerekir. Bu, "Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükte yasallýk" ilkesinden doðan bir zorunluluktur. Getirilen malî yükümlülüðünün miktar ve oranýnýn belirtilmeden sadece türünün Yasa'da belirtilmiþ olmasý yasa i1e konulduðu anlamýna gelmez. Kaldýki maddenin son fýkrasýnda, yasayla konulan malî yükümlülüklerin oranlarýnda aþaðý ve yukarý sýnýrlarýn belirtilmesi koþuluyla Bakanlar Kurulu'na deðiþiklik yapmak yetkisi verilebileceði de belirtilmektedir.

Anayasa'nýn 161. maddesinin ikinci fýkrasýnda, genel ve katma bütçelerin nasýl hazýrlanacaðýnýn yasayla belirleneceði öngörülmekte, üçüncü fýkrasýnda da bu yasaya kalkýnma planlarý ile ilgili yatýrýmlar veya bir yýldan fazla sürecek iþ ve hizmetler için özel süre ve usullerin konulabileceði belirtilmektedir. Maddenin üçüncü fýkrasýnda öngörülen özel süre ve usuller iþ, hizmet ve ilgili yatýrýmlar bazýnda yasada isimleri gösterilmesi zorunlu olan konularý kapsadýðýndan itiraz konusu kurallarla belirlenen Elektrik Enerjisi Fonu ile ilgisi görülmemiþtir.

Anayasa'nýn 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türk Milleti adýna Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin olduðu belirtilerek bu yetkinin devredilemeyeceði öngörülmüþtür. TBMM'nin yürütme organýna hangi konularda ve koþullarda düzenleme yetkisi verebileceði tek tek sayýlmýþ ve sýnýrlanmýþtýr. Bunlar; vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflýk, istisna ve indirimleriyle oranlarýna iliþkin kurallarýnda aþaðý ve yukarý sýnýrlarýnýn belirlenmesi koþuluyla düzenleme yapýlmasý, ekonomik, ticarî, teknik ve idarî andlaþmalarýn kanunla uygun bulunmasýna gerek görülmeden onaylanmasý, dýþ ticaret iþlemleri üzerine ek malî yükümlülükler konmasý, olaðanüstü hal ve sýkýyönetim süresince bu hallerin gerekli kýldýðý konularda kanun hükmünde kararname çýkarýlmasý gibi konulardýr. Bunlar dýþýnda yasalarla düzenlenmemiþ bir alanda yürütme organýnýn subjektif haklarý etkileyen kural koyma yetkisi bulunmamaktadýr. Yürütmenin tüzük ve yönetmelik çýkartmak gibi klasik düzenleme yetkisi, idarenin yasallýðý ilkesi içerisinde sýnýrlý ve tamamlayýcý bir yetkidir. Yasakoyucu, belli konularda gerekli kurallarý koyacak, çerçeveyi çizecek yasalarýn uygulanmasýný saðlamak için idareye belli düzenleme alaný býrakabilecektir.

Öte yandan, Anayasa'nýn 2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasýnda sayýlan hukuk Devleti, insan haklarýna saygýlý ve bu haklarý koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün iþlem ve eylemleri yargý denetimine baðlý olan Devlettir. Vatandaþlarýn Devlete karþý güven duyabilmeleri, maddî ve manevî varlýklarýný korkusuzca geliþtirebilmeleri hukuk güvenliðinin saðlandýðý bir sistem içinde olanaklýdýr. Hukuk Devletinde, yasa kurallarýnýn adalet ve hakkaniyet ölçütlerine uygun, açýk, anlaþýlabilir ve belirgin olmasý gerekir. Ýtiraz konusu kurallarda Elektrik Enerjisi Fonu için ayrýlacak payýn miktar ve oraný belirtilmemiþtir. Aþaðý ve yukarý sýnýrlarý belli olmayan vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüðün her an deðiþtirilebilir nitelikte bulunmasý hukuk güvenliði ve hukuk Devleti anlayýþýyla baðdaþmaz.

Anayasa'ya aykýrýlýk savýnda, elektrik enerjisi satýþ tarifesi içinde yer alan elektrik enerjisi fon payýnýn ek malî yükümlülük niteliðinde olduðu; ek malî yükümlülüklerde yasa ile belirlenmiþ alt-üst sýnýrlar Bakanlar Kurulunca düzenleme yapýlabileceði; fon gelirinin hangi iþlem üzerinden ve oranda elde edileceðinin yasama organýnca saptanmasýnýn gerektiði ileri sürülerek, itiraz konusu yasa kuralýnýn iptali istenilmiþtir.

(Deðiþik: 7/3/1990-3613/2 md.) Tarifelerin tespitinde, yýllýk iþletme, bakým ve onarým giderleri, faiz ve kur farký garantisi verilmemiþ ise kur farklarý, teknik ve sermaye amortismanlarý, elektrik enerjisi fonu için ayrýlacak fon payý, diðer masraf ve harcamalar ile ortaklara daðýtýlacak makul bir temettü için gerekli gelirin saðlanmasý esas alýnýr.

Anayasa Mahkemesi'nin E. 1995/24, K. 1995/52 sayýlý kararý ile, 3096 sayýlý Yasa'nýn itiraz konusu kurallarý iptal edilmiþtir.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflýk, istisnalar ve indirimleriyle oranlarýna iliþkin hükümlerinde kanunun belirttiði yukarý ve aþaðý sýnýrlarý içinde deðiþiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulu'na verilebilir" denilmiþ; 167. maddesinde de "Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarýnýn saðlýklý ve düzenli iþlemlerini saðlayýcý ve geliþtirici tedbirleri alýr; piyasalarda fiilî veya anlaþma sonucu doðacak tekelleþme ve kartelleþmeyi önler. Dýþ ticaretin ülke ekonomisinin yararýna olmak üzere düzenlenmesi amacýyla ithalat, ihracat ve diðer dýþ ticaret iþlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dýþýnda ek malî yükümlülükler koymaya ve bunlarý kaldýrmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir" kuralýna yer verilmiþtir.