Anayasa Mahkemesi Kararı
Esas Sayısı : 1984/1 (Parti Kapatma)
Karar Sayısı : 1984/1
Karar Günü : 28.9.1984
DAVACI : Cumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI : Doğru Yol Partisi
DAVANIN KONUSU : Kapatılmış Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğunu beyan ve iddia etmek; Milli Güvenlik Konseyi’nin 99 sayılı Kararına karşı tutum, beyan ve davranış içinde bulunmak suretiyle, 2820 sayılı Kanunun 96/2 ve 97. maddelerine aykırı davrandığı iddiasıyla Doğru Yol Partisi’nin kapatılmasına karar verilmesi istemidir.
I- İDDİANAME :
Cumhuriyet Başsavcılığının, Doğru Yol Partisi’nin kapatılması istemini içeren 6.4.1984 günlü, SP-8-1984/42 Hz sayılı iddianamesi, aynen şöyledir :
“İçişleri Bakanlığına kuruluş bildirgesini 23.6.1983 tarihinde vermek suretiyle tüzel kişilik kazanan davalı Doğru Yol Partisi’nin kapatılmasına, aşağıda belirtilen nedenlerden ötürü karar verilmesi için bu davanın açılması gerekli görülmüştür.
GİRİŞ :
Egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu Türkiye Cumhuriyetinde, millet egemenliğini yetkili organları eliyle kullanır.
Türk Vatandaşları, seçme, seçilme, bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunmak hakkına sahiptirler; genelde siyasi hayata partiler aracılığıyla katıldıklarından ve siyasi partilerce yönlendirildiklerinden siyasi partilerin de ülkenin ve toplumun çıkarlarını ön planda tutmal
arı ve özellikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına ve kaynağını Anayasadan alan kanunlarda öngörülen ilke ve kurallara uygun davranmaları gereklidir.Siyasi Partiler Yüce Türk Milletinin yönetimine talip olduklarından faaliyetlerinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile yürürlükte bulunan kanunları gözardı edemezler.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası halkoylaması sonucu yürürlüğe girdikten sonra, Anayasadaki ilkeler doğrultusunda 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu hazırlanmış ve Anayasa’nın 177/b maddesi hükmü gereğince 24 Nisan 1983 tarihinde yürürlüğe girmiş ve aynı gün Milli Güvenlik Konseyi’nin 76 Sayılı Kararı ile de Türkiye’de Siyasi Parti kurma faaliyeti başlamıştır.
Anayasanın 68 ve 69 uncu maddelerinde Siyasi Partilerle ilgili hükümler yer aldığı gibi Cumhuriyet Başsavcılığına da kurulan siyasi partilerin tüzük ve programlarının ve kurucularının hukuki durumlarının Anayasa ve Kanun hükümlerine uygunluğunu, kuruluşlarını takiben ve öncelikle denetlemek, faaliyetlerini de takip etmek görevi verilmiştir.
2820 Say
ılı Siyasi Partiler Kanununda siyasi partilerin uymaları gereken kurallar açıklanmış ve 101 inci maddesinde de siyasi partilerin kapatılmalarına karar verilebilmesine ilişkin koşullar belirtilmiştir.2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanununda öngörülen ve bir Siyasi Partinin kapatılmasına neden olacak eylemler arasında;
a) Kapatılmış bir siyasi partinin mensuplarının üye çoğunluğunu teşkil edeceği yeni bir siyasi parti kurulamaz. (Md. 95/2)
b) Kurulacak siyasi partiler, kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar. (Md. 96/2)
c) Siyasi Partiler, Siyasi Anayasa’nın Başlangıç kısmında yazılı sebeplerle Türk Silahlı Kuvvetlerinin milletin çoğunluğuyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 Harekâtına ve Milli Güvenlik Konseyi’nin karar, bildiri ve icraatına karşı herhangi bir tutum, beyan ve davranış içinde bulunamazlar. (Md. 97)
hükümlerine de yer verilmiştir.
DOĞRU YOL PARTİSİNİN KURULUŞU :
2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanununun kabulünü ve Milli Güvenlik Konseyi’nin 76 sayılı kararını müteakip Siyasi Partilerin kurulmasına başlanıldığında, İstanbul’da Hüsamettin CİNDORUK, Ankara’da da Mehmet GÖLHAN, kapatılmış Adalet Partisi mensuplarına dayanan bir siyasi parti kurma girişimlerinde bulunmuşlar, ayrı ayrı sürdürdükleri ve ka
mu oyu oluşturulmasını amaçlayan son derece yoğun bir propagandayı içeren faaliyetleri sonunda Ali Fethi ESENER’in başkanlığında Büyük Türkiye Partisi 20.5.1983 tarihinde kurulmuştur. (Ek. I)Hüsamettin CİNDORUK ve Mehmet GÖLHAN’ın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunda görev aldıkları bu partiye 21.5.1983 tarihinde de başta İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL olmak üzere çoğunluğunu 2533 Sayılı Kanunla kapatılan Adalet Partisinde bakanlık yapmış kimseler ile bu partinin eski senatör ve milletvekilleri düzenlenen gösterişli
törenlerle katılmışlardır. (Ek. II)Bilahare bu tür katılmalar yoğun bir şekilde devam etmiştir.
Genel Başkanlarınca basına ana sloganlarının, (Büyük Türkiye Partisi, Büyük Türkiye İçindir.) şeklinde açıklanan (Ek. II) bu siyasi parti Milli Güvenlik Konseyi’nin 31.5.1983 gün ve 79 Sayılı Kararıyla (Büyük Türkiye Partisinin bazı kurucularının, parti kurma faaliyetlerinin serbest bırakıldığı tarihten bu yana sürdürdükleri tutum ve davranışları ile vicdan sahibi vatandaşlarımızın gözleri önünde sahneledikleri
oyunlarla, milletçe yıllardan beri özlenen huzur ve sükuna kavuşmuş olan ülkemizde, vatandaşlarımızı yeniden kamplara bölme, aralarına yeniden nifak tohumları serpme istidadını gösteren ve feshedilmiş bir siyasi partinin varlık ve felsefesinin devam ettirilmesi ihtirasının meydana getirdiği bir kin ve intikam bayrağı açmaya yeltendiklerinin apaçık ortaya çıktığı ayrıca Anayasanın geçici 4 üncü maddesiyle siyasi kısıtlamaya tabi kılınan kişilerin de, Anayasa hükümlerini gözardı ederek parti kurma faaliyetlerine bizzat katıldıkları ve kamu oyunu, huzur bozacak şekilde ters yönde etkilemeye çalıştıkları tesbit edildiği ...) gerekçesiyle temelli olarak kapatılmıştır.Büyük Türkiye Partisi’nin kapatılmasından sonra bu kez 23.6.1983 tarihinde Ahmet Nusret TUNA ve arkadaşları tarafından davalı DOĞRU YOL PARTİSİ kurulmuştur.
DOĞRU YOL PARTİSİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İZLENEN YÖNTEM :
(2820 Sayılı Kanunun 96/2 nci maddesine aykırı eylemler) :
a) Büyük Türkiye Partisi’nin kurucularıyla kapatılmış Adalet Partisi’nin ileri gelenleri, milletvekilleri ve senatörleri kamu oyu oluşturulması amacıyla düzenlenen, gösterişli törenlerle Doğru Yol Partisine katılmışlardır. (Ek.III)
b) 25.3.1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçiminde Hüsamettin CİNDORUK İstanbul’dan, Mehmet GÖLHAN Ankara’dan ve Hayri YORGANCIOĞLU da İzmir’den Büyük Şehir Belediye Başkanı adayı olarak Doğru Yol Partisi listesinde yer almışlardır.
c) Çeşitli toplantılarla, ilçe kongrelerinde ve özellikle 25.3.1984 tarihli Mahalli İdareler Seçimi dolayısıyla yapılan propagandalarda Doğru Yol Partisinin Adalet Partisiyle Büyük Türkiye Partisinin devamı olduğu imajının yaratılmasına çalışılmış ve bu hususa özellikle özen gösterilmiştir.
aa) Doğru Yol Partisi Başkanlığınca hazırlanan, kapatılmış Büyük Türkiye Partisi Basın Müşaviri iken bu partinin kapatılmasından sonra kurulan Doğru Yol Partisinin kurucu üyesi ve basın sözcüsü olan Mehmet MUHSİNOĞLU imzasıyIa TRT’ye gönderilen radyo ve televizyonun seçim haberleri arasında yayınlanan Doğru Yol Partisi Genel S
ekreteri Refik SUNOL’a ait demeçte; (Doğru Yol demokrattır. Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir.) sözcükleri slogan olarak kullanılmıştır. Bu sözcüklerin Doğru Yol Partisinin Demokrat Parti ile onun devamı niteliğinde olan kapatılmış Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisinin varlık ve felsefesini yansıttığı ve bu partilerin devamı olduğu imajını vermek amacıyla kullanıldığı bir gerçektir. (Ek.IV)Doğru Yol Partisi Genel Sekreteri’nin demeci olduğu bildirilen, bu parti Genel Başkanlığınca seçim haberlerinde okunmak üzere TRT’ye resmen gönderilen ve yayınlanan bu metinde olduğu gibi, parti yetkililerince yoğun şekilde çeşitli vasıtalarla yürütülen kampanyanın kamu oyunda uyandırdığı çağrışıma bir delil olmak üzere 18.3.1984 Tarihli Güneş Gazetesi’ndeki fotoğraf v
e bu fotoğrafın alt yazısı gösterilebilir. (Ek.V)Güneş Gazetesi’nin 18.3.1984 tarihli nüshasının 7 nci sayfasında bir düğün vesilesiyle çekilmiş Celal Bayar, Süleyman Demirel ile Esat Yıldırım Avcı’yı birlikte gösteren fotoğrafın alt yazısında (Yılın düğününde oluşan siyasi tablo anlamlıydı, üç nesil bir aradaydı, Cela1 Bey’den Süleyman Bey’e, ondan da Yıldırım Avcı Bey’e intikal eden mühür üç nesli bağlıyordu.) denilmiş ve böylece davalı Parti tarafından yaratılmak istenen imajın basında da etkili olduğu
ve tuttuğu gözlenmiştir.bb) Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Yıldırım Avcı’nın (Doğru Yol Partisi Menderes meşalesini söndürmemek için kurulmuştur.) (Ek.VI) sözleri de kronolojik açıdan devir ve teslimi ortaya koyduğu gibi Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı ve partinin sözcüleri tarafından devamlı olarak tekrarlanan (Bizi biliyorsunuz, bizi tanıyorsunuz.) sözleri de davalı siyasi partinin Adalet Partisi’nin devamı olduğu imajını vermeye yöneliktir.
Nitekim, davalı Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Yıldırım Avcı 15.2.1984 tarihinde Televizyondaki konuşmasında, (Bu mesele bir kadro, bir heyecan ve inancın meselesidir. Ehliyetli ve liyakatli, bilgili ve tecrübeli, ruhuna insan sevgisini yerleştirmiş bir yönetim muhtevasıyla olur. Bizi ve hizmetinize arzettiğimiz kad
rolarımızı biliyor ve tanıyorsunuz.) (Ek.VII/1-2) demiştir.Yapılan ve buna benzer konuşmaların, verilen mesajların ve yaratılmak istenilen imajın ne şekilde değerlendirildiğine ve kamu oyunda ne anlamda kabul edildiğine Tercüman Gazetesinde neşredilen Nazlı ILICAK’ın “Avcı: .. Bizi biliyorsunuz ... Bizi tanıyorsunuz ...) makalesi önemli bir delil teşkil etmektedir. (Ek. VII/3)
Bu makalede Yıldırım Avcı’nın kullandığı deyim ve sözcükler etkisini bulmuş, değerlendirilmiş ve Doğru Yol Partisinin kapatılmış Adalet Partisi’nin devamı olduğu açıkça ifade edilmiş ve vurgulanmıştır.
cc) Doğru Yol Partisi’nin Demokrat Parti ile kapatılmış Adalet Partisi’nin ve Büyük Türkiye Partisi’nin isimlerini esas alarak kullandığı, Genel Başkan, Genel Başkan Yardımcıları ve Genel Sekreterleri tarafından tekrarlanan (Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir.) sözleri 25.3.1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde Isparta, Samsun ve Erzurum’da düzenlenen mitinglerin adlandırılmasında da kullanılmış ve prop
aganda amacıyla davalı Parti tarafından tirajı yüksek gazetelere verilen ilanlarla da duyurulmuştur. Davalı Siyasi Partinin Genel Merkezince hazırlanarak Parti Başkanlığınca gazetelere verilen ve birer bildiri niteliğini taşıyan bu ilanlarda yer alan (Dün vardık. Bugün de varız. Yarın da olacağız.) sözcükleriyle söylenilmek istenilenin ne olduğu gene aynı ilanda kullanılan (Doğru Yol Partisi başarısı milletçe görülmüş, beğenilmiş kadroları temsil eder.) cümlesiyle açıklanmıştır. Bu sözcüklerin 23.6.1983 tarihinde kurulan, 6 Kasın seçimlerine katılmamış, herhangi bir sorumluluk almamış, icraat yapmamış olan Doğru Yol Partisi’nin kapatılmış Adalet Partisi’nin devamı olduğunu vurgulamaya yönelik bulunduğu açıktır.Yıldırım Avcı’nın 25.3.1984 Mahalli İdareler Seçim Propagandası sırasında Tire ilçesinde bir lokalde yaptığı konuşma sırasında halka sorduğu (Gülü solduracak mısınız?) (Bacayı tüttürecek misiniz?) (Adresi biliyormusunuz?) soruları üzerine olumlu cevap alınca (öyleyse benim söyleyeceğim yok) sözleri de
aynı imajın verilmesinden ibarettir. (Ek.VIII)Yıldırım Avcı’nın (Ülkede ne varsa bizim kadrolanmızın eseridir, tüten fabrika bacasından, akan çeşmeye kadar her şeyde bizim arkadaşlarımızın el emeği, göz nuru vardır.) (Ek. VIII) sözleri ve miting için gittiği Isparta’da (Maziye bak ne diyeceğimi anlarsın.) pankartlarıyla karşılanması üzerine onun (Şehre Demirel Bulvarıyla giriyoruz. Antalya’ya Menderes Bulvarıyla devam ederiz.) şeklinde görüş ve düşüncesini açıklaması (Ek. VIII) amacını göstermektedir.
Doğru Yol Partisi’nin kapatılan Adalet Partisi’nin devamı olduğu imajının verilmesi sonucu bunun tuttuğu, benimsendiği, böylece D.Y.P’nin amaca ulaşmak yani bu imajı tutturmak doğrultusundaki çabalarının sonucunu almaya başladığı, miting meydanlarındaki toplul
ukların (muhteşem Süleyman), (İslamköyden esen yeller Doğru Yola Selam Söyler), (Doğru Yol İslam Köyün ruhunu taşır.) pankart ve sloganlarıyla dile getirilerek, halk topluluklarında karşılığını bulmuştur. (Ek.VIII)Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı Denizli’nin Çal İlçesinde yaptığı bir kapalı salon toplantısında (Vatandaşın sinesinden çıkmayan partinin sonu çabuk gelir,) dedikten sonra (Biz anamızın karnından, milletin bağrından ve atın böğründen çıkarak geldik.) sözlerini kullanmıştır. (Ek. VIII) Kapatılan A
dalet Partisinin amblemi göz önünde bulundurulduğu taktirde bu sözlerden neyin amaçlandığı açık olarak gözlenmektedir.dd) Doğru Yol Partisi’nin 25.3.1984 Mahalli İdareler Seçimleri nedeniyle propaganda gezilerinde kullandığı otobüse (SÜVARİ) adı verilmişti
r.Davalı Siyasi Partinin Genel Başkanının (Süvari siyasi bir motif, bir amblem olmuştur. Bir politikadır, felsefedir. Süvarinin selamı var size.) şeklindeki açıklaması (Ek.IX) amacın ne olduğunu göstermektedir.
Seçim gezisi sırasında uğranılan yerlerde karşılayıcıların bir kısmının (Kırata binerek) gösteri yapmaları, Doğru Yol Partisinin Adalet Partisinin devamı olduğu yolunda halk yığınlarının yönlendirilmesine yönelik propagandanın etkisinin bir kanıtı olarak gösterilebilir. (Ek.IX)
Bu konuda Nazlı ILICAK’ın Tercüman Gazetesinde yayımlanan (Isparta mitingi) başlıklı makalesi (Ek.IX), (SÜVARİ)’den amaçlananın ne olduğuna ve bu mesajın basında nasıl değerlendirildiğine ve kabul edildiğine açıklık getirmektedir.
d) Adalet Partisinin üst düzey yöneticilikleri
nde bulunmuş, Büyük Türkiye Partisine ve bilahare Doğru Yol Partisine katılmış kişilerde Doğru Yol Partisinin kapatılmış Adalet Partisinin ve Büyük Türkiye Partisinin devamı olduğunu göstermeye yönelik faaliyetlerde bulunmuşlar, onların bu doğrultudaki beyan ve eylemleri Doğru Yol Partisi ve yöneticileri tarafından engellenememiş bilhassa destek görmüştür.Örneğin;
1) Isparta mitingindeki (Selam Doğru Yol Partili süvariler, milliyetçi Türkiye geliyor, Adaletçi süvari, Isparta şahlanıyor.) şeklindeki sunuştan sonra İhsan Sabri ÇAĞLAYANGİL yaptığı konuşmasının bir yerinde (Mühür bizde demek, mühür kimdeyse Süleyman odur demekse, burası Isparta Süleymanın kim olduğunu siz Özal’dan daha iyi bilirsiniz.) (Ek. X) demiş olması.
2) Doğru Yol Partisi İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkan adayı Hüsamettin CİNDORUK’un (Başkanımız Keçeli Üsküdar toplantısında Doğru Yol Partisi Adalet Partisinin devamıdır demiş galiba Keçeli sürçü lisan eylemiş çünkü devamı değil ta kendisidir) şeklindeki beyanı (Ek. XI) ve Doğru Yol Part
isi İstanbul İl Başkanı, Yaşar Keçeli’nin Üsküdar’da 11.2.1984 günü yapılan parti toplantısında Demokrat, Adalet ve Büyük Türkiye Partisinin felsefesi ve adları ve kuruluş tarihindeki sıralamaya uygun olarak gerçekleştirdiği ( ... ancak bir fikrin devamıyız, bu fikrin başlangıç noktası 1946’nın şafağı 1961’in fecri ve 1983 ün Doğru Yolu’dur...) (Doğru Yol Partisinin temel felsefeleri demokrat olmak, adaletçi olmak ve Büyük Türkiyeci olmaktır.) şeklindeki sözleri (Ek. XII)3) Doğru Yol Partisi Genel Sekreteri Refik Sunol’un Ankara Maltepe Gölbaşı Sinemasında yapılan toplantıda (Doğru Yol Partisi’nin 1946 dan bu güne gelen fikirlerin partisi olduğuna) ilişkin açıklaması (Ek. XII/2)
4) Doğru Yol Partisi Elmadağ İlçesi Başkanı Ahmet YILDIZ (Yılmaz)‘ın 4.2.1984 günü Gölbaşı Sinemasında yapılan toplantıda (Kapatılan Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olan Doğru Yol Partisini temsilen konuşuyorum) dedikten sonra (1946 da başladık, 1960’da bitti, 1962 de başladık 1971 de bitti. Büyük Türkiye Partisiyle Doğru Yol Partis
inde yine başlıyoruz.) şeklindeki açıklaması (Ek. XIII)5) Kapatılan Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel’in kardeşi Şevket Demirel’in Antalya mitingindeki (Doğru Yol Partisinin bizim yolumuzda olduğunu söylüyorum, 6 Kasımda bütün kapılar kilitlenmiş, sizler bir odaya konulmuş vaziyette oy kullandınız. Ben Demirel yoktum. Şimdi varım. Ben Doğru Yol Partisinin bizim yolumuz olduğunu söylüyorum. Geçmiştekilere iyi bakarsanız ne demek istediğimi iyi anlarsınız.) şeklindeki konuşması (Ek. XIV)
6) Doğru Yol Partisi Karacabey İlçe Yönetim Kurulunun 17.8.1983 günü halka açık olarak yaptığı toplantıda Doğru Yol Partisinin kapatılmış Adalet Partisinin devamı olduğunun İlçe Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri tarafından açıklanması. (Ek. XV)
Doğru Yol Partisinin kapatılmış Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisinin devamı olduğu yolunda parti yöneticilerinin iddia, beyan ve uğraşılarının parti kuruluşları ve mahalli teşkilatta bulunan kimseler tarafından benimsenerek parti faaliyeti olarak yürütüldüğünü kanıtlama
ktadır. Bu uğraşı ve faaliyetin vatandaş indindeki etkisine Nazilliden Ali Erkut tarafından gönderilen, gazetelerden kesilmiş Doğru Yol Partisi’ne ait haber kupürlerinin fotokopileri örnek olarak gösterilebilir. (Ek.XVI)Davalı siyasi partice bu konuda yürütülen faaliyet sınır tanımayan boyutlara ulaşmıştır. Yapılan törende çekilen fotoğrafla verilen “Süleyman Demirel ile Nazmiye Demirel Doğru Yol’a kayıt yaptırdı.” (Ek. XVI) bu tür eylemlerden biridir.
Ayrıca kamu oyunda Doğru Yol Partisini gerçekten yöneten kişilerin kapatılmış Adalet Partisinin yöneticileri olduğu belirgin ve yaygın hale gelmiştir. Tercüman Gazetesinin 22.3.1984 günlü nüshasındaki (İslam Köyden esen yeller) (Ek.VIII) aynı gazetenin 4.3.1984 tarihli nüshasındaki (Doğru Yol’un antrenörü
ne diyor?), 16.3.1984 günlü olanda (Süvarimi yedd-i emin mi?), 27.3.1984 tarihindeki (26 Mart raporu), 28.3.1984 günlü olanda (Seçimin getirdikleri) başlıklarıyla Yavuz DONAT tarafından yazılan fıkralar ile 28.3.1984 tarihli Günaydın Gazetesinin üçüncü sayfasında Tencere sütununda (Mühür ve Süleyman Hikayesi) başlığıyla yayınlanan yazılar basında, dolayısıyle kamu oyunda bu imajın yansıdığını göstermektedir. (Ek. XVI)2820 SAYILI KANUNUN 97 NCİ MADDESİNE AYKIRI EYLEM
Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Yıldırım Avcı’nın propaganda gezisi sırasında 21.3.1984 günü çeşitli yerlerde yaptığı (Demokrasi tarihinin beyaz sayfalarında iki seçim birer kara leke olarak kalacaktır. Bunlardan birisi 1946 seçimleri, diğeri ise bu iktidarı doğuran seçim kurulunun yarattığı 6
Kasım 1983 seçimleridir. Hata beşer icabıdır. Tashihi fayda verecektir. Bu hata millet tarafından seçimlerde tashih edilecektir) şeklindeki konuşmasını Manisa Cumhuriyet Alanında 21.3.1984 tarihinde düzenlenen açık hava toplantısında da tekrarladığı saptanmış ve hakkında Ege Ordu ve Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığının 23.3.1984 gün 1984/14164-135-56 sayılı İddianamesiyle dava açılmıştır. (Ek. XVII)SONUÇ :
Doğru Yol Partisi Genel Merkezince düzenlenen ve bu parti Genel Başkanlığınca 25.3.1984 Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyle çeşitli gazetelere propaganda amacıyla verilen ve her biri bir bildiri niteliğini taşıyan tam sayfa ilanlar (Ek.VIII/5-8), bu Siyasi Partinin Genel Başkanı, Genel Sekreteri ve diğer yetkililerince çeşitli yerlerde yapılan,
yukarıda değinilen beyanları, faaliyetleri ve genelde Davalı Siyasi Partinin Genel Merkezi ile tüm teşkilatının faaliyeti, sözcü ve üyelerinin Partice benimsenen beyan ve eylemleri 2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanununun 96/2 ve 97 nci maddelerine aykırı bulunduğundan, aynı Kanunun 10l/b maddesi nazara alınarak davalı DOĞRU YOL PARTİSİ’nin kapatılmasına karar verilmesi arz ve talep olunur. 6 Nisan 1984”II- A) DAVALI SİYASİ PARTİNİN İLK SAVUNMASININ DAVA İLE İLGİLİ GÖRÜLEN BÖLÜMLERİ ŞÖYLEDİR :
İddianame 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunun 96/2 ve 97. maddelerine aykırı davranıldığı noktasına dayanmaktadır.
Siyasi Partiler Kanununun 96. ve 97. maddeleri Anayasanın yukarıda işaret ettiğimiz, 68, 69 ve bağlantı kurduğu 14. maddelerinde yazılı siyasi partileri kapatma sebepleri dışında ve Anayasaya aykırı olarak yeni bazı kısıtlamalar ve kapatma sebepleri vaz etmiştir.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. maddesi, “Kurulacak siyasi partiler, kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiad
a bulunamazlar” hükmünü ihtiva eder.Madde metninde de açıkca görüleceği üzere, kurulacak yeni partilerin kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan etmeleri ve ayrıca böyle bir iddiada bulunmaları, yasak fiilin aranan kanuni şartıdır; maddede sarih olarak tespit edilen suçun kanuni unsurlarıdır. Zira Siyasi Partiler Kanunu’nun 117. maddesine göre “Bu kanunun dördüncü kısmında yazılı yasak fiili işleyenler, fiil daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde altı aydan az olmamak üzere hapis cezası
ile cezalandırılırlar” demektedir Davamız bir yönü ile ceza hukukunun ilkelerini de kapsamaktadır.Fiilin kanuni unsurları varsayımla, karine ile, yorum ile, tağyir ve tebdil edilemez.
Bu hal “kanunsuz suç, kanunsuz ceza olmaz.” ilkesinin gereğidir.
Kesinlikle ifade ederiz ki;
Dosyadaki belgeler, tümü ile incelendiği zaman görüleceği üzere, Doğru Yol Partisi’nin, kapatılan siyasi partilerin devamı olduğuna dair bir beyanı ve böyle bir iddiası mevcut değildir.
Doğru Yol Partisi olarak biz, kapatılan herhangi bir partinin devamı olduğumuzu beyan ve iddia etmiyoruz, ama, siyasi muarızlarımız rekabet ve husumet sebebi ile bir takım iddia ve ithamlarda bulunuyorlar.
Cumhuriyet Başsavcısı da, çeşitli suçlamaların yapıldığı böylesine karmaşık bir ortamda, Doğru Yol Partisi hakkında açtığı kapatma davasında; vak’a ve delil göstererek Kanunun (96/2 maddesinin) aradığı “beyan ve iddia” da bulunma unsuruna dayanmıyor.
Yeri geldikçe cevaplayacağımız üzere, “imaj yaratmak” tan söz ediliyor. Oysa Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinde yazılı kanuni unsurdan başka “imaj yaratma” diye bir unsur mevcut değildir...
Görülüyor ki, “imaj” bir hukuk terimi değildir. Kişiye göre değişen psikolojik ve sübjektif bir terimdir. Bu tarz esnek kavramlara karşı, partileri, türlü kazalardan koruyan kanun vaz’ı, 96. maddede “beyan etmek”, “iddiada bulunmak” şeklinde kesin ve açık kavramlar koymuştur. Bunu da yeterli bulmamış, partinin sorumlu ve yetkili kişilerinin ve organlarının “kapatılan partilerin devamı olduklarını beyan etmeleri, i
ddiada bulunmaları,” şartını aramış ve ayrıca ıspatını istemiştir...Partinin bütün kararları, karar defteri ve yazışmaları tasdikli ve resmi biçimde düzenle tutulmaktadır.
Bunların tamamı Cumhuriyet Başsavcısı’nın denetimi altındadır. Başsavcı bu defterleri incelemeden, resmi yazı ve kayıtları dikkate almadan varsayımlara delil değeri vermektedir.
Doğru Yol Partisi’nin yöneticileri ve yönetim biçimi için aranacak deliller, Parti Genel Merkezinde incelemeye hazır tutulmaktadır. Bir bölümü de bizzat Başsavcılığın bürosundadır.
Cumhuriyet Başsavcısının Anayasa ve kanunlar çerçevesinde Partide yürütülen bu faaliyetlerin tümünü gözardı ederek, birkaç cümle veya kelimeyi partiyi kapatma iddiası istikametinde yorumlayıp, delil şeklinde sunması ve iddianamede, genel bir ifade ile “çeşitli toplantılarda, ilçe kongrelerinde ve özellikle 25.3.1983 tarih Mahalli İdareler Seçimi dolayısı ile yapılan propagandalarda, Doğru Yol Partisi’nin Adalet Partisi ile Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu imajının yaratılmasına ça
lışılmış ve bu hususa özellikle özen gösterilmiştir.” şeklinde toptan bir suçlamaya gitmesi her türlü dayanaktan uzaktır ve hukuk mantığını zorlayıcı bir harekettir.Ceza Muhakameleri Usulü Kanunu’nun 260. maddesinde yer aldığı üzere, bir karara ve bir yargıya varılabilmesi için, suçun kanuni unsurları yanında sabit ve muhakkak addedilen vakı’aların mevcudiyeti aranır.
Halbuki iddianamede isnat edilen suçun kanuni unsurları mevcut ve muhakkak addedilebilecek herhangi bir vakıa da mevcut değildir...
İddianame, Partimizi, kapatılmış Büyük Türkiye Partisi’nin ve Adalet Partisi’nin devamı olduğunu beyan etmek ve böyle bir iddiada bulunmakla suçlamaktadır.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinin birinci fıkrası, 16.10.1981 tarih ve 2533 sayılı Kanun ile kapatılan partileri ve 15.10.1981 tarihinden önce kapatılan siyasi partileri yasak kapsamı içine almıştır.
Büyük Türkiye Partisi, 20.5.1983 günü kurulduğuna ve 2533 sayılı Kanunla kapatılmadığına göre, 96. maddenin tarif ettiği siyasi partiler arasında değildir.
B
üyük Türkiye Partisi’nin kapatılmasına ilişkin 79 sayılı Milli Güvenlik Konseyi Kararı olağanüstü bir ihtilal tasarrufudur. Nitekim bu karar, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Başkanlık Divanının teşekkülü tarihinde kendiliğinden yürürlükten kalkmıştır. Bu kararla haklarında geçici siyasi seçilme ve görev alma yasağı konulanlar anayasal haklarına re’sen kavuşmuşlar, parti yöneticisi veya Belediye başkan adayı olmuşlardır.79 sayılı Milli Güvenlik Konseyi Kararı, ihtilal hukuku içinde fonksiyonunu fiilen icra etmiştir. Ancak Anayasa Hukuku ve Anayasamızın açık hükümleri karşısında, bir hukuki belge olarak gösterilemez.
Büyük Türkiye Partisi’nin kurulduğu 20.5.1983 tarihinde, Anayasanın 177. maddesinin (b) fıkrası gereğince siyasi faaliyette bulunma hakları ve siyasi partilerle ilgili hükümler “Siyasi Partiler Kanunu’nun yayınlanması ile yürürlüğe” girmiştir.
24 Nisan 1983 tarihinde yürürlüğe giren Siyasi Partiler Kanunu’ndan sonra kurulacak partileri denetleme ve kapatma yetkisi Cumhuriyet Başsavcısı ve Anayasa Mahkemesine intikal etmiştir.
Bu oluş, ihtilalin kurucu organı Milli Güvenlik Konseyi’nin mutabakatı, kararı ve halk oylaması ile gerçekleşmiştir.
1982 Anayasasına ve Siyasi Partiler Kanunu’na göre Milli Güvenlik Konseyi’nin parti kapatma yetkisi, 24.4.l983 tarihinde son bulmuştur.
Siyasi Partiler Kanunu’nun Geçici 4. maddesinde ve geçici 7. maddesinde yer alan iki hüküm bu savunmayı doğrulamaktadır. Bu maddelere göre, Milli Güvenlik Konseyi ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar partiler ile ilgili sınırlı yetkiler kullanabilirdi.
Bunlardan birisi, parti kurucularını, parti tüzel kişilik kazandıktan sonra veto etmektir. Diğeri ise, Adalet Bakanlığı aracılığı ile Cumhuriyet Başsavcısından parti kapatma davası açma isteğinde bulunmaktır. (Siyasi Partiler Kanunu, Geçici maddesi 7).
Bu maddelerin varlığı da 24.4.1983 tarihinden sonra, bir siyasi partinin, ancak yargı kararı ile kapatılacağının açıkca bir Anayasa ve kanun hükmü olduğunu ortaya koyar.
Bu yetki ve görevin istirdad
ı veya devri mümkün değildir. Nitekim, yeni Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanıp Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre içinde Cumhuriyet Başsavcısı Mahkemenize çeşitli partiler hakkında kapatma davaları açmış ve Yüksek Mahkeme bu konuda usule ve esasa ilişkin kararlar vermiştir. Bu yetki ve görevin bölüşülmesi veya Konseyle ortaklaşa kullanılması Anayasaya aykırıdır.79 sayılı tebliğde sözü geçen 2324 ve 2485 sayılı Kanunlar ise, Milli Güvenlik Konseyi’ne ve Kurucu Meclise, münhasıran teşrii yetkiler vermiştir.
79 sayılı kararın, hukuki dayanağı olmasa da fiili sonuçlar doğurduğu açıktır.
Başsavcının, bu karara dayanarak, Büyük Türkiye Partisi’ni 95. maddede tarif edilen kapatılmış parti saymasına kanuni imkân yoktur. Zira;
a) Büyük Türkiye Partisi’n
in 11 günlük siyasi hayatı içinde, Anayasaya ve Siyasi Partiler Kanunu’na aykırı bir davranışını tespit etmiş ise, bizzat Başsavcının iddianamesini hazırlayarak ve delillerini toplayarak Anayasa Mahkemesine başvurması gerekirdi.b) 79 sayılı kararın gerekçesi; tek taraflı bir iddiadan ibarettir. Partinin yetkili organlarının savunması alınmamış, deliller toplanmamış ve Anayasada yazılı biçimde bir Anayasa Mahkemesi yargılaması yapılmamıştır.
Bu kararın, bir gerekçe taşımasına da sebep ve gerek yoktur. İhtilal otoritesinin, siyasi iktidarı temsil ettiği dönemde aldığı bu kararın haklılığını araştırmaya da mahal ve imkân yoktur.
Siyasal sebeplerle ve kendi yararı gereği, ihtilallerin geçici kararlar alması ve uygulaması olağandır. Bu kararlar, olağanüstü dönemden sonra norm değerlerini yitirirler. Yeni sonuç doğurmazlar. Yüksek Mahkemenin, Büyük Türkiye Partisi’nin kapatılması konusunda bir tartışma veya karara girmesini istemiyoruz. Ancak, Büyük Türkiye Partisi’nin, yetki, görev, tarih ve şekil yönünden “96.
maddenin tarifine gi ren kapatılmış parti” sayılamayacağını savunuyoruz. Diğer yandan, 11 gün yaşamış olan Büyük Türkiye Partisi, program ve tüzüğü dışında , hiçbir siyasi faaliyet göstermemiş, teşkilat kurmamıştır. Partinin program ve faaliyeti yönünden, Anayasaya veya Kanunlara aykırı bir hareketi ileri sürülmemiştir. Nitekim, Milli Güvenlik Konseyinin 79 sayılı kararında Parti suçlanmamıştır. Kararda sadece Partinin “Büyük Türkiye Partisi’nin bazı kurucularının” tutum ve davranışları sebebiyle kapatıldığı yazılıdır...........
Cumhuriyet Başsavcısının, bazı kişilerin partiye katılmasına yönelik karine bulma çabasını da antidemokratik ve Anayasanın temel hak ve özgürlüklerle ilgili hükümlerine aykırı bulmaktayız.
Adalet Partisi’nin eski parlamenterlerinden
bir bölümü diğer partilerde de kurucu üye olarak görev almışlardır. Bunların arasında o partilerin gene1 başkan yardımcısı seçilenler de vardır. Bir bölümü ise siyasi hayata katılmamıştır. Bu, ilgili kişilerin tercihleri konusudur.Anayasanın Geçici 4. maddesi eski parlamenterlerin siyasi partilere üye olmak, seçme ve seçilme hakkını açıkça ve kayıtsız şartsız tanımıştır. Bu hakkın kullanılması izne ve şekle tabii değildir. Her parti, propagandaya yönelik faaliyetleri içinde, daha önce seçim çevrelerinde o
y toplamış eski parlamenterleri törenle üye kayıt etmeye özen gösterir.Bütün partiler benzer toplantılarda eski parlamenterleri üye yapmışlardır; yapmaya devam edeceklerdir. Bu durum partiye girenler için Anayasaya ve Kanunlara göre suç teşkil etmediği halde, Parti için neden suç teşkil etsin?
Başsavcı 23.6.1983 tarihinde Doğru Yol Partisi’nin Kuruluşunu, “Bu kez” tabiri ile Büyük Türkiye Partisi’ne iliştirmektedir. Doğru Yol Partisi’nin kurucu kadroları Milli Güvenlik Konseyi’nin denetiminden geçmiştir. Bu kurucuların Büyük Türkiye Partisi ile veya kapatılmış partilerle ilişkisi olmadığı, Konseyin kendilerini onaylaması ile sabit olmuştur.
İddianame ile, Doğru Yol Partisi hükmi şahsiyetine izafe edilmeye çalışılan maddi vakı’aları, Siyasi Partiler Kanunu açısından tasnif etmek zarureti ve ihtiyacı vardır.
1- a) Siyasi Partiler Kanunu’nun 15. maddesine göre, partiyi temsil etme yetkisi genel başkana aittir.
Aynı Kanunun 101/b maddesinde parti genel başkanı ile birlikte genel başkan yardımcısının veya genel sekreterinin sözü edilen bu maddeler hükümlerine aykırı olarak sözlü ya da yazılı beyanda bulunması parti şahsiyeti hükmiyesini ilzam eder.
b) Partinin merkez karar ve yönetim kurulunca... Kanunun dördüncü kısmında yer alan maddeler hükümlerine aykırı karar alınması veya genelge veya bildiriler yayınlanması... suretiyle aykırı faaliyette bulunulması parti hükmi şahsiyetini bağlar.
2- Siyasi Partiler Kanunu’nun 101. maddesinin d/1 bendinde, “(b) bendinde sayılanlar dışında kalan parti organı, mercii, kurulu veya bir siyasi parti üyesi tarafından bu Kanunun dördüncü kısmında yer alan maddeler hükümlerine aykırı fiillerin işlenmesi veya konuşmalar yapılması halinde fiilin işlendiği veya konuşmanın yapıldığı tarihten başlayarak iki yıl geçmemişse Cumhuriyet Başsa
vcılığı, söz konusu organ, mercii veya kurulun işten el çektirilmesini veya parti üyesinin veya üyelerinin bu bentte sayılan organ, mercii veya kurula dahil olsun olmasın partiden kesin olarak çıkarılmasını yazı ile o partiden ister.” denmekte ve yapılacak işlemler sonuçları ile birlikte düzenlenmektedir.Bu maddeye giren olaylar varsa, şüphesiz değerlendirilmeleri ayrı bir konudur.
3- Siyasi Partiler Kanunu’na göre, Partiyi temsil yetkisi bulunmayan, parti kurul ve organlarında görevli olmayan, hatta partide üye kaydı bulunmayan kişilerin beyan, davranışı yazı, makale veya yorumlarının parti hükmi şahsiyeti dışında tutulması gerekir. Partiyi ilzam etmez.
İddianamede yer alan fiilleri ve faillerini bu kanuni sıraya göre tasnif ederek, hukuki değerlendirmeye tabi tutacağız..
İddianamenin 7. sayfasında yer alan, Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı’nın, “Doğru Yol Partisi Menderes meş’alesini söndürmemek için kurulmuştur.” sözlerine gelince : Cumhuriyet Başsavcısı bu sözlerin kronolojik açıdan devir ve teslimini ortaya koyduğu kanaatını ileri sürerek, “Bizi biliyorsunuz, bizi tanıyorsunuz” sözlerinin de Siyasi Partinin, Adalet Partisi’nin devamı olduğu imajını vermeye yönelik bulunduğunu belirtmiştir.
Cumhuriyet Başsavcısının şahsi yargısı bizim düşünce ve maksadımızın dışındadır ve yanlıştır.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Türk siyasi hayatına girmiş bazı kavramların yerleşmiş ve değişmez anlatımları vardır. Millet bu kavramları bir tek şekilde anlar.
“1946 ruhu”, “1946 meş’alesi”, “Menderes meş’alesi” deyimleri çok partili demokratik siyasi hayata geçiş, dönem, felsefe, inanç ve davasını temsil eder. Bu dava, bu felsefe ve inanç Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyetle beraber doğmuştur, ebediyete kadar yaşayacaktır.
Bir başka ifade ile, örnek olsun diye belirtelim ki, büyük Atatürk’ün ideallerinin bir kısmı kurdurduğu ve hatta bizzat kurduğu partilerde fikir mihrakı olmuştur.
Demokrat Parti, Atatürk’ün ideallerinden en önemlisi olan “Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu” ilkesinin temsil edildiği bir partidir.
Demokrat Parti kapatılmıştır. Partilerin kapanması demek, hükmi şahsiyetin son bulması, diğer manada hukuki ölüm demektir. Kapatılan parti ile birlikte Atatürk ilke ve ideallerinin son bulduğu nasıl iddia edilemezse, Anayasanın meşru saydığı ve hatta temel ilke kabul ettiği ideal ve davaların, başka bir partide temsili de, ne kapatılan partinin devamı olur, ne de suç sayılır.
“Bizi biliyorsunuz, bizi tanıyorsunuz” sözleri, taşıdığı mananın dışında ileriye geriye, sağa sola çekiştirmeye ve uzatmaya müsait değildir.
Bir parti liderinin yıllarca, demokrasiyi, Atatürk milliyetçiliğini, ülke ve millet bütünlüğünü, hürriyet içinde refahı savunagelmiş, memleketin her köşesine hizmet götürmüş, bürokrat, teknokrat ve devlet adamlarını seçimler dolayısı ile parti adayı göstermiş, onların ehliyet veı liyâkatlarını ifade ederken de “Bizi biliyorsunuz, bizi tanıyorsunuz” demiş olması, en tabii bir propaganda hakkıdır...
Kaldı ki, “Bizi biliyorsunuz, bizi tanıyorsunuz” sözleri tek başına söylenmiş olan sözler değildir. Bu sözlerin sarf edildiği yerde başlangıç fikri, fikrin izahı yapılmış, sonra da “bizi bu fikirlerimizle tanıyorsunuz, bizi bu kadrolarımızla biliyorsunuz” denmiştir.
Konuşmalar bir bütündür. Sadece bir cümleyi alıp, ahkam çıkarmak manayı yozlaştırır...
İddianamenin 8. sayfasında yer alan ve Tire’de bir lokalde Esat Yıldırım Avcı tarafından söylendiği iddia edilen “Gülü solduracak mısınız?” “Bacayı tüttürecek misiniz?” “Adresi biliyor musunuz?” soruları ve alınan cevaplarla ilgili değerlendirilmelerin de bir imaj yaratma hareketi olarak yorumlanması, keza haksız ve tutarsızdır. Aslında Genel Başkan Yıldırım Avcı tarafından bu tarz bir konuşma kat’iyen yapılmamıştır. Toplantı yerinde resmi görevlilerin bulunması kanun icabı olduğu halde,
buna dair güvenilir bir belge ve zabıt da mevcut değildir.Parti Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı’nın Denizli’nin Çal ilçesinde yaptığı bir kapalı salon toplantısında “Biz anamızın karnından, milletin bağrından ve atın böğründen çıkarak ge1dik” tarzındaki konuşması ile ilgili olarak, resmi makamlarca soru sorulmuş, Genel Başkan Avcı, bu sözlerin hangi maksatla kullanıldığını ve hangi amaca yönelik bulunduğunu 5.4.1984 günü Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Cemalettin Erkan’a verdiği talimat ifadesinde açık
lamıştır. (Ek no.6) ...Parti Genel Başkanının demokratik bir propaganda anlayışı içinde samimiyetle yaptığı bir konuşmanın, kendi beyanı ile de amacı ve sebebi belirtildiğine göre, yanlış yorumlanmasına hiç kimsenin hakkı olmadığı gibi, konuşmacının niyeti
ni tahrife de yetkisi yoktur.Türkiye’de hem demokratik siyasi hayattan söz etnek, hem de bazı sözcüklerin kullanılmasını yasaklamak, düşünce ve ifade hürriyetini bir manada ortadan kaldırmak olur. Ayrıca, suç işleme korkusu ve tehdidi altında yapılacak bir propagandanın, serbestlik unsuru olmadığı için, demokratik bir propaganda sayılması da mümkün değildir...
İddianamenin 13. sayfasında yer alan, Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı’nın propaganda gezisi sırasında, 21.3.1984 tarihinde çeşitli yerlerde yaptığı “Demokrasi tarihinin beyaz sayfalarında iki seçim birer kara leke olarak kalacaktır. Bunlardan birisi 1946 seçimleri, diğeri ise bu iktidarı doğuran Yüksek Seçim Kurulunun yarattığı 6 Kasım 1983 seçimleridir. Hata beşer icabıdır. Tashih
i fayda verecektir. Bu hata millet tarafından seçimlerde tashih edilecektir.” şeklindeki konuşması hakkında İzmir Askeri Savcılığı tarafından kovuşturma yapılmış, 23.3.1984 günü ve 1984/135-56 sayılı iddianame ile dava açılmıştır. Bu dava halen derdesttir.Cumhuriyet Başsavcısı bu iddianameye ve olaya dayanarak 2820 sayılı Kanunun 97. maddesine aykırı hareket edildiğini ileri sürmektedir. Böylesine bir iddia gerçeklere uygun olmadığı gibi, sözü geçen Kanunun 97. maddesine de aykırıdır.
Genel Başkan Yıldırım Avcı’nın sözleri açıktır. Matufiyeti ve muhatabı 6 Kasım 1983 seçimlerine Doğru Yol Partisi’nin girmesine imkân vermeyen Yüksek Seçim Kurulu’nun kararıdır.
Esasen, bu konuda Yüksek Seçim Kuruluna müracaatta bulunulmuş, Yüksek Seçim Kurulu tarafından bu müracaatlar red edilmiştir. (Ek no. 7, 8, 9)...
Hukuki ve siyasi platformda yapılmış olan, mahiyeti ve muhatabı açıkça belli bulunan bir tartışmayı maksadından saptırmaya ve hedefinden şaşırtmaya imkan yoktur.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 97. maddesinin başlığı ve metni şöyledir :
“12 Eylül 1980 Harekâtına karşı beyan ve tutum yasağı”
“Madde 97: Siyasi partiler, Anayasanın başlangıç kısmında yazılı sebeplerle Türk Silahlı Kuvvetlerinin, milletin çağrısıyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 Harekatına ve Milli Güvenlik Konseyinin karar, bildiri ve icraatına karşı herhangi bir tutum, beyan ve davranış içinde bulunamazlar.”
Kanun hükmü bir olduğuna göre, Yüksek Seçim Kurulunun kararını ele alarak açıkça bu karar hakkında tenkit ve mütalaada bulunmanın ne suretle Milli Güvenlik Konseyinin karar, bildiri ve icraatına karşı bir tutum ve beyan olarak yorumlandığını insafla anlamak ve bağdaştırmak mümkün değildir.
İddianamenin 6. sayfası (aa) bendinde, TRT’ye gönderilen ve radyo ve televizyon seçim haberleri arasında yayınlanan, Doğru Yol Partisi Genel Sekreteri Refik Sunol’a ait demeçte (Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir) kelimelerinin slogan olarak kullanıldığına işaret edilip, bu sözlerle kapatılmış partilerle bağlantı kurulmak istenmiştir.
Gerçek bu d
eğildir.İşin esası, doğrusu ve belgesi şudur :
Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Yıldırım Avcı 21.2.1984 günü TRT Haber Dairesi Başkanlığına gönderdiği resmi yazıda : (Ek no: 11,12)...
“Doğru Yol, Anayasa gereği olarak, hür, serbest, tek dereceli genel seçimi millet iradesini savunduğu için Demokrattır.
Hakkı, hukuku ve kanun hakimiyetini temsil ettiği için Adaletçidir.
Kalkınmayı, imar ve inşayı, huzur ve refahı sağlamayı hedef aldığı için de Büyük Türkiyecidir.
Yolumuz doğrudur. Hedefimiz doğrudur. Davamız doğrudur.” Bu metin televizyonun 21.2.1984 günlü seçim haberleri bülteninde aynen neşredilmiş ve Türk Milletine duyurulmuştur.
Doğru Yol Partisi Genel Başkanının Parti hükmi şahsiyeti adına resmen yazdığı bu yazı ve televizyonun Türk Milletine yaptığı bu sarih açıklama ortada iken Cumhuriyet Başsavcılığının aksine vaki iddiaları ve yorumu kabule şayan olamaz...
Anayasa bu terimleri sık sık kendisi de kullanmıştır. Anayasa, Cumhuriyetin değişmez niteliklerini sayan 2. maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti ... adalet anlayışı içinde... demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” demektedir.
Doğru Yol Partisi’nin adaletçiliği ve demokratlığı kaynağını, Anayasanın bu maddede öngördüğü ilkeden ve sözcüklerden almaktadır.
Anayasanın 5. maddesinde de görüleceği
üzere, Adaletçi olmak bir Anayasa ilkesidir.Türkçe gramer kurallarına göre bu kelimelerin sıfat olarak kullanış şekli ise Refik Sunol tarafından ifade edilen biçimdedir.
Doğru Yol Partisi’nin, “Büyük Türkiye” yi hedef alması da gizli bir imaj sayılamaz.
B
ir milliyetçi düşünce partisinin, Türkiye’yi büyük yapmak ideali kusur değildir.Atatürk, tarihi konuşmasında daima “Büyük Türk Milleti” hitabında bulunmuştur.
Büyük Türk Milletinin vatanı elbette Büyük Türkiye’dir. Çeşitli devlet adamları, siyasi partiler büyük bir Türkiye ideali içindedir. Bu tabiri sıkça kullanmışlardır.
Nüfusu hızla artan ve dinamik bir kalkınma stratejisi içinde bulunan ülkemizin “Büyük Türkiye’yi hedef alması milli ve ortak bir politikadır....
Doğru Yol Partisi’nin progranı ve ekonomik ve sosyolojik anlayışının en veciz ifadesi olan bu terimin kullanılmasının “Büyük Türkiye Partisinin varlık ve felsefesini yansıttığı” iddiası mesnetsizdir.
Ayrıca 11 gün yaşayan, bir ilde bile teşkilat kurmayan, bir tek toplantı yapmayan, seçimlere katılmayan, kurucu üyelerinin veto edilmesi süresi dahi dolmadan kapanan bir partinin hangi varlık ve felsefesinin, ne suretle yansıtıldığı izah olunmamıştır.
İddianamede,
Doğru Yol Partisi’nin Merkez Karar ve Yürütme Organının faaliyetleri arasında Mahalli İdareler Seçimlerinde Hüsamettin Cindoruk’un İstanbul’dan, Mehmet Gölhan’ın Ankara’dan ve Hayri Yorgancıoğlu’nun da İzmir’den Büyük Şehir Belediye Başkanı adayı olarak Doğru Yol Partisi listelerinde yer almış olmalarına temas edilmiş, bu suretle Doğru Yol P
artisi’nin Adalet Partisiyle Büyük Türkiye Partilerinin devamı olduğu imajının yaratılmasına çalışıldığı iddiasına yer verilmiştir.Derhal belirtelim ki, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre, bu kişilerin siyaset yapmaları yasak değildir. Doğru Yol Partisi’nden aday olmaları da yasak değildir. Fakat, Başsavcı, adeta, bu kişilere “imaj yaratma” tehdidi ve korkusu içinde bir nevi siyaset yasağı getirmektedir....
İddianamenin 8. sayfasında, 25.3.1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde Isparta, Samsun ve Erzurum’da düzenlenen mitinglerin adlandırılmasında kullanılmış beyannamelerde ve propaganda amacı ile parti tarafından tirajı yüksek gazetelere verilen ilanlarda yer almış sözcüklere de değinilmiştir.
“Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türki
yecidir”.“Dün vardık, bugün de varız, yarın da olacağız.”
“Doğru Yol Partisi başarısı milletçe görülmüş, beğenilmiş kadroları temsil eder.”
Cümleleri, asıl metinlerden ayıklanarak Doğru Yol Partisi’ni kapatma iddia ve arzusu içinde ve ters yönde yorumlanmıştır.
Beyannamelerin asılları ekte sunulmuştur. (Ek no : 14, 15, 16, 17, 18).
İncelendiğinde görüleceği üzere, her birisi iki büyük sayfayı dolduran bu beyannameler, Anayasanın temel ilkelerini açıkça savunan fikirlerle doludur.
Esasen metinlerin bütünü i
le incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekir...Doğru Yol Partisi’nin, başarısı milletçe görülmüş, beğenilmiş kadroları temsil etmiş olması düşüncesi ile, kapatılmış Adalet Partisi’nin devamı olduğu iddiası arasında hiçbir illiyet rabıtası kurulamaz.
Derhal
ifade edelim ki, iftiharla belirttiğimiz hizmetler kişilerle birlikte yapılmış Devlet hizmetidir. “Devlete hizmet ettim,” veya “Devlete hizmet edenler Partimizde” demenin suç sayıldığı bir ülke yeryüzünde mevcut değildir.Geçmiş Devlet hizmetleri, onu yapanlar için ne bir kusur ne de bir suçtur. “Şu çeşmede emeğim var”, “şu fabrikada alın terim var”, “şu hizmette göz nurum var” diyen bir bürokrat ve Devlet adamı, Doğru Yol Partisi’nde ise suçlu mu sayılacaktır. Veya, bu durumdan dolayı siyasi parti, kapatılma tehdidine mi maruz kalacaktır. Hürriyetçi demokrasi bu değildir. Bunun adı, bizim rejimlerimizin ve tarihimizin çok karanlık ve geri sayfalarında kalmıştır.
Doğru Yol Partisi, hukuki açıdan, 9 ay evvel kurulmuş bir partidir. Ancak, tüzük ve programda yer alan ve temsil ettiği misyon itibariyle milli hakimiyet ve milli irade inancında Cumhuriyetin tarihi kadar eskidir. Çünkü, o davayı temsil etmektedir.....
İddianameye göre, Isparta mitinginde parti üyesi İhsan Sabri Çağlayangil yaptığı konuşmasının bir yerinde “mühür bizde demek, mühür kimde ise, burası Isparta, Süleymanın kim olduğunu siz Özal’dan daha iyi bilirsiniz” demiş olması Partiyi suçlayıcı iddialar arasında yer almıştır.
Öncelikle belirtmeliyiz ki, ihsan Sabri Çağlayangil’in uzun konuşmasının sadece bir cümlesi alınarak yanlış ve maksatlı bir yoruma, gidilmiştir.
İhsan Sabri Çağlayangil bir fikri izah etmektedir. O fikir şudur : Özal mahalli seçimlerde Anavatan partili adaylara oy verilmesini isteyerek Hükümet Başkanı sıfatıyla, açıkça partizanlık yapmıştır. Bu propagandalarının bir yerinde de Özal “mühür bizde” diyerek, “İktidar Anavatan’dır, hükümet biziz” demiştir.
İhsan Sabri Çağlayangil’in cevabı Özal’ın propagandasına işaretle, “siz bir parti hükümeti değil, milletin hükümeti olmayı vaat ettiniz; oysa partizan bir hükümet gibi konuşuyorsunuz, mühür bende demeniz budur. Eğer bu, mühür kimdeyse Süleyman odur demekse, burası Isparta’dır. Süleymanın kim olduğunu Özal’dan iyi bilirsiniz” sözleri, iktidarın siyasi maksatlı ve part
izanca yürütmek istediği bir propagandaya verilmiş bir cevaptan ibarettir.İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkan adayı Hüsamettin Cindoruk’un konuşması ile, İl Başkanı Yaşar Keçeli’nin Üsküdar’da 11.2.1984 günü yapılan Parti toplantında söylediği iddia edilen sözler bir tahkikat konusu olmuştur.
Bu tahkikat dosyası ile birlikte Cumhuriyet Başsavcı Yardımcısı adı geçen kişilerin ifadelerine müracaat etmiştir.
Olayla ilgili şahitler ifadelerinde, söylendiği iddia edilen sözlerin asla sarfedilmediğini kesin şekilde belirtmişlerdir...
Kaldı ki, hukuki planda, yukarıda da işaret ettiğimiz gibi, Siyasi Partiler Kanunu’na göre, Parti hükmi şahsiyetini ilzam eden sorumlu kişilerin beyanları ile sorumsuz kişilerin beyanlarını bir arada mütalaa etmek mümkün değildir.
Si
yasi Partiler Kanunu’nda Anayasa esprisine uygun olarak, Parti hükmi şahsiyetini türlü ithamlardan ve iddialardan koruyabilmek için, ne çeşit beyanlarla, hangi parti sorumlularının beyanlarının, hangi kurulların tasarruflarının partiyi ilzam edeceği ayrıntıları ile gösterilmiştir. İddianamede yer alan sorumsuz kişilere ait davranışların şahsiyeti hükmiyeye mal edilmesine ve bir illiyet rabıtası kurulmasına hukuken imkan yoktur.İddianamenin 9. sayfasında yer alan mitinglerdeki pankartlarda mevcut yazıların kimler tarafından ve ne maksatla yazıldığı belli olmadığı gibi, bunların parti şahsiyeti hükmiyesini ilzam eden bir tarafı yoktur ve sorumlular tarafından yürütülen parti faaliyetlerinin içinde sayılmaları da asla mümkün değildir.
Doğru Yol Partisi’nin seçim gezilerinde kullandığı otobüse süvari adı verilmesi de Cumhuriyet Başsavcısını endişeye sevketmiş ve şüphelendirmiştir. Esasen bu otobüse ne çeşit bir isim verilirse verilsin bir takım ters yorumlar yapılabilirdi, buna engel olmak mümkün değildir.
Bilin
diği üzere hukukun temeli mantıktır. Hukuk mantığında önemli olan husus fiil ile yargı arasındaki kesin illiyet rabıtasıdır. Bu rabıta yoksa, mantığı zorlama olur. Süvari kelimesinden adım adım ilerleyerek evvela at’ı çıkarmak sonra bu at’ı diğer renklerden ayırıp mutlaka kırat saymak ve kırat yolu ile de kapatılmış bir partinin ambleminde işi düğümleyerek bir partinin kapanmasının istemenin hukukla bağdaşır ve anlaşılır tarafı yoktur.Kaldı ki, seçim otobüsüne yazılan “Süvari” adı partinin resmi organları tarafından konulmamıştır.
Elmadağ İlçe Başkanı Ahmet Yıldız’ın 4.2.1984 günü Gölbaşı Sinemasında yapılan Büyük Divan Toplantısında söylediği iddia edilen sözler, iddianameye göre, “Kapatılan Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olan Doğru Yol Partisi’ni temsilen konuşuyorum” dedikten sonra, “1946 da başladık, 1960 da bitti; 1962 de başladık 1971 de bitti; Büyük Türkiye Partisi ile Doğru Yol Partisi’nde gene başlıyoruz” tarzındaki konuşmasıdır.
Bu konuşmanın gerçek mahiyeti evvela 9.3.1984 tarihli ifade zaptı ile Cumhuriyet Başsavcılığınca adı geçen Ahmet Yıldız’a sorulmuş ve ifadesi alınmıştır.
Ahmet Yıldız, ifadesinde, “Siyasi partiler konusundaki yasakları bilmekteyim. Bu itibarla önceden kapatılan siyasi partilerin devamı olduğumuza ilişkin her hangi bir söz sarfetmedim. Toplantıda keza, bu konuda herhangi bir konuşmacı da söz sarfetmedi. Esasen toplantıdan önce, biz konuşacağımız hususları Partimizin basın bürosuna bildiriyorduk. Onlar bir konuşma metni hazırlayıp bize veriyorlar, biz de bu metni toplantıda
okuyoruz.” demiştir.Doğru Yol Partisi basın sözcülüğü tarafından hazırlanmış ve Elmadağ İlçe Başkanı Ahmet Yıldız tarafından 4.2.1984 günü 1. Büyük Divan Toplantısında yapılmış olan konuşma metni iddianameye ekli dosyada mevcuttur ve son derece açık ve kes
indir.Parti yönetimi her türlü dikkat ve ihtimamı göstererek konuşmacının eline yazılı metni vermiştir. Konuşmacının iddianamede yer aldığı üzere, söylediği ileri sürülen sözlerin esasen mantığı ve makul tarafı yoktur...
Doğru Yol Partisi Karacabey İlçe Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri tarafından 17.8.1983 günü halka açık olarak yapılan toplantıda, Doğru Yol Partisi’nin kapatılmış Adalet Partisi’nin devamı olduğuna dair beyanları tamamıyle bir hayal mahsulüdür.
Olay, bir ihbar mektubu üzerine ciddiye alınarak soruşturma konusu yapılmıştır. İddianameye ekli dosyada görüleceği üzere, ifade veren şahitler, ihbar ve iddianın aksine, Doğru Yol Partisi’nin Adalet Partisi’nin devamı olduğu tarzında herhangi bir söz sarfedilmediğini, böyle bir konuşma olmadığını s
amimiyetle ifade ekmişlerdir...İddianamenin 6. sayfası son bölümünde Güneş Gazetesi’nin 18.3.1984 tarihli nüshasında yer alan bir fotoğraf ve altındaki yazı gene Cumhuriyet Başsavcılığınca kişisel biçimde ve önyargılı bir yoruma tabi, tutuılarak, Doğru Yol Partisi suçlanmak istenmiştir.
İşin aslı ve gerçeğin çıplak yüzü şudur :
İstanbul’da yapılan bir düğünde, düğün sahibi siyasi ölçü ve mülahaza dışında, Türkiye’de tanınmış Devlet adamlarını, iş adamlarını, basın temsilcilerini, ilim ve sanat adamlarını, özetle seçkin bir topluluğu düğününe davet etmiştir. Bu düğünde her siyasi partiye mensup, eski ve yeni farkı gözetilmeden pek çok kişi hazır bulunmuştur...
İddianamenin 7. sayfasında yer alan ve Tercüman Gazetesi’nde Nazlı Ilıcak’ın yazdığı makale hakkında İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığı tarafından kovuşturma açılmış; yapılan kovuşturma sonunda 16.3.1984 tarih ve 1984/103 esas, 1984/46 karar sayı ile kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir...
İddianamede sözü geçen, Antalya mitinginde Şevket Demirel tarafından yapılan konuşma üzerine, 29.3.1984 tarihinde lsparta Cumhuriyet Savcılığında alınan ifadesinde adıgeçen : “Ben Doğru Yol Partisi’ne kayıtlı değilim, hiçbir yerde de kaydım yoktur. Ayrıca, ben bu şekilde bir konuşmada bulunmadım
, Konuşmam tahrif edilerek sonradan yazılmıştır. Konuşmamın anlamı değiştirilerek yazılmıştır.” demiştir. Bu beyanı cerh ve tekzip eden hiçbir delil mevcut değildir.İzmir’de yapılan bir üye kayıt işleminde çekilen fotoğraf ve fotoğrafın altına gazete tarafından yazılan yazı bir parti suçu teşkil etmez. Bu tür eylemleri yapanların, niyet, davranış ve maksatlarını, milyonları temsil eden, Türkiye’nin üç büyük partisinden birisi olan Doğru Yol Partisi’nin şahsiyeti hükmiyesi ile birleştirmek ve bir suç ithamı
na vesile yapmak demokratik siyasi hayatın milletçe yaşanmasına imkan bırakmaz.İddianamede yer alan bir başka iddia da, Tercüman Gazetesi’nin 4.3.1984, 16.3.1984, 22.3.1984, 27.3.1984 ve 28.3.1984 günlü nüshalarındaki bazı makale ve fıkra yazıları ile Günaydın Gazetesi’nin 3. sayfasında Tencere Sütununda yer alan bir başka yazı ile ilgilidir.
Yazarların, düşündüklerini diledikleri şekilde kaleme almaları basın hürriyeti icabıdır. Bu gazeteler parti organı değildirler ve bu yazılar kanunen partiyi ilzam etme
z.Türkiye’de pekçok gazete çıkmaktadır. Bunların günlük tirajı toplamı olarak milyonların üstündedir. Sadece birkaç yazarın değerlendirmesini, bir imajın doğmasına delil olarak göstermek son derece yanıltıcıdır ve doğru değildir.
Anayasa ve mevzuu hukuk y
önünden iddianame hakkındaki görüşlerimiz...1946 yılında kurulan Demokrat Parti’nin savunduğu özel sektöre ağırlık veren, kalkınmacı karma ekonomi ve siyasi liberalizm programı, demokratik sağ ve milliyetçi partiler halinde canlılığını sürdürmektedir. Bu programları ve fikirleri paylaşan siyasetçi kadrolar ve seçmenler de ülkede yaşamaya devam etmektedirler.
1961 de ve 1983 de yasaklanan, bu program ve fikir birliği değildir. Çünkü, böyle bir yasak, demokrasinin işlemesi için bir engel niteliği taşır...
Pa
rtiye üye olmak isteyen bazı vatandaşların 1946-1960 arasında Demokrat Parti, 1961-1980 arasında Adalet Partisi üyeleri, parlamenterleri veya yöneticileri olduğu doğrudur. Bu üyeler, Anayasada yazılı temel hak ve özgürlüklerine dayanarak Doğru Yol Partisi’ne kayıt olmak isterlerse yapılacak iş sadece yasal formaliteleri tamamlamaktır.Kapatılmış partilerin üyeleri, siyaset yasağı dışında kaldıkları sürece programlarını benimsedikleri partilere gireceklerdir...
Partiler, henüz siyasi hayatlarının oluşma devresinde bir takım ihbarlar, münferit konuşmalar veya sohbetlerde söylendiği ileri sürülen sözlerle kapatılırsa siyaset yapmak, imtiyazlı kişi ve partilerin tekeline girer...
Bu noktada iddianamenin, kapatma isteğine dayanak yaptığı 96. ve 97. maddelerine ilişkin hukuki görüşümüzü bildirmek istiyoruz.
Anayasanın 69. maddesinde siyasi partiler için gerekli görülen bütün yasaklar ayrıntılı biçimde gösterilmiştir.
Anayasa, 68. ve 69. maddelerinde, siyasi partiyi kurum olarak açık biçimde tarif etmiş ve kendi bünyesi içinde yer vermiştir.
69. maddenin son fıkrasında ise çıkarılacak siyasi partiler kanununun sınırlarını da çizmiştir :
“Siyasi partilerin kuruluş ve faaliyetleri, denetleme ve kapatılmaları yukarıdaki esaslar dairesinde kanunla düzenlenir.”
Bu maddeni
n davamızla ilgili emri açıktır.“Parti kapatmaları” Anayasada yazılı esaslar içinde mümkündür. Anayasanın 11. maddesine göre Anayasa hükümleri bağlayıcıdır.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 101. maddesi bir usul hükmüdür.
Bu madde parti kapatma kararının, “Kanunun dördüncü kısmında yer alan maddelere aykırı” eylemler nedeni ile verilebileceğini ifade etmektedir.
Bu hükmün, “Dördüncü kısmında yer alan ve Anayasanın derpiş ettiği bir kısım hükümler” olarak anlaşılması gereklidir. Bu kısmın tamamına şamil kapatma müeyyidesi Anayasaya aykırı düşer.
Zira, Siyasi Partiler Kanunu’nun dördüncü bölümündeki yasaklar, bir parti kapatmak için, Anayasanın izin verdiği ve açıkça yazdığı sebeplerden fazladır. Bu meyanda 96. ve 97. maddelerdeki yasakları, Anayasa doğrudan parti kapatma sebebi saymamıştır.
Siyasi Partiler Kanunu dikkatle incelenirse, Anayasada yazılı doğrudan parti kapatma sebeplerinin dördüncü kısım, l., 2., ve 3. bölümlerinde yer aldığı görülecektir. Bunların dışında kalan yasakların bir bölümü, Siyasi Partiler Kanunu’nun 9. maddesi gereğince Cumhuriyet Başsavcısının denetim yetkisinin hukuki dayanaklarıdır.
Bu yasaklar, partilerin isimlerinde veya programlarında yer alabilir. Cumhuriyet Başsavcısı, bu hususların, önce düzeltilmesini ister. Nitekim Kanunun 102. maddesindeki denetimin dayanağı da bu yasakların bir bölümüdür.
Bu savunmamızı doğrulayan bir başka sebep ise, Siyasi Partiler Kanunu’nun 103. maddesidir.
Bu maddeye göre, 97. maddenin bir kapatma sebebi sayılması için; “Partinin aykırı fikirlerin işlendiği
bir mihrak haline” gelmesi gerekmektedir...Bu maddenin varlığı iki hususu ispat etmektedir.
a- Kanunun dördüncü kısımındaki yasak maddelerinin tümü kapatma sebebi değildir,
b- Bazı maddelerin kapatma sebebi sayılması için “bir mihrak” hali ve kesafet şartı ile yetkili organların benimseme şartı gerekmektedir.
103. maddede yer alan “mihrak, kesafet ve organlarca benimsenme” şartı, aranan yasaklar, Anayasada yer alan temelli kapatma sebepleridir. Diğer bir deyişle, bunlar Anayasaya aykırılık halleridir. (Me
sela 78. madde gibi).Kanun yapıcı, bir partinin Cumhuriyetin değiştirilemez temel ilkelerine muhalefet halini dahi ıspat için 103. maddedeki, ağır sübut ve şekil esaslarını şart koşmuştur. Buna karşın kapatılmış parti flamasını veya amblemini kullanmanın veya bunlara ilişkin fiillerden ötürü kapatmanın daha hafif sübut haline bağlanması eşitlik ve adalet ilkeleri ile bağdaşmaz.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 103. maddesi aslında parti kapatma kararlarının tümünde aranacak sübut şartını tarif etmiştir...
Birçok
maddeleriyle Anayasaya aykırılığı açık ve kesin olan Siyasi Partiler Kanunu ise sonradan, 24.4.1983 tarihinde yürürlüğe girmiştir.Bu Kanunun 96. ve 97. maddeleri hem çağdaş hukuka hem de Anayasa ilkelerine aykırıdır. Demokratik bir hukuk Devletinde hukuka aykırı bir düzenleme objektif bir düzenleme sayılamaz. Türkiye Devletinin Anayasası, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası adını taşır. Kanunların Anayasaya ayları olamayacağı ilkesi bir hukuk Devleti ilkesidir.
Anayasanın 2. maddesi “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” hükmü il
e Cumhuriyetin niteliklerini belirlemiştir.Anayasanın 4. maddesi ise, Anayasanın 1. maddesindeki Devlet şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hükmü ile 2. maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez hükmünü koymuştur.
Cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan :
- İnsan haklarına saygılı olma,
- Demokratik Devlet olma,
- Hukuk Devleti olma,
Temel ilkeleri ile Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddelerini bağdaştırmak mümkün değildir.
Yap
ısı Anayasa ile belirlenen Türkiye Cumhuriyeti’nin niteliklerini değiştirmekle o nitelikleri işlemez hale getirmek birbirinden farklı şeyler değildir.Anayasanın Geçici 15. maddesi ile sözü geçen Siyasi Partiler Kanunu’nun hükümleri Cumhuriyet’in yukarıda belirlenen niteliklerini geniş ölçüde işlemez hale getirmektedir.
Böylece, Büyük Atatürk’ün Cumhuriyeti kurduğu ve Anayasa’ya tescil ettirdiği, dünden bu güne bütün Anayasalarda yer alan “Değişmezlik” ilkesi son düzenlemelerle amacından uzaklaşmıştır. Bir manada Siyasi Partiler Kanunu, Anayasanın üstüne çıkmıştır.
Hukuk Devletinin teminatı ve Yüksek Yargı Organı olan Anayasa Mahkemesi’nin, şu veya bu sebeple Anayasanın üstüne çıkan Siyasi Partiler Kanunu’nun davamızla ilgili maddelerinin tatbik kabiliyeti bulunduğunu kabul edeceğine ihtima1 vermiyoruz...
Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddelerinin Anayasanın temel ilkelerine, demokratik felsefesine ve hususiyle 14. ve 69. maddelerine aykırı olduğu kanaatını ileri sürüyoruz...
Anayasa vazı’ı, muhalefette bulunan partilerin akibetini ekseriyetin tahakkümüne maruz bırakmamak içini çıkarılacak Siyasi Partiler Kanunu’nun, kapatma bakımından Anayasanın 68. maddesine uymasının zaruri olduğunu büyük bir isabetle belirtmiştir.
Bu sarahate rağmen, Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddeleri, Anayasanın çerçevelediği madde sınırlarını aşarak temel ilkelere ve Anayasa ruhuna aykırı yeni sınırlamalar getirmiştir.
Anayasanın 13. maddesinde, “Teme1 hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar demokratik toplun düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç dışında kullanılamaz.” denmektedir.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddeleri ise, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı, sübjektif ve şümullü bir sınırlama ile temel hak ve hürriyetlerin özünü ortadan kaldıracak bir düzenleme vaz etmiştir.
Sonuç olarak;
Doğru Yol Partisi aleyhine açılan kapatma davası dosya münderecatına göre;
1- Anayasa ve Siyasi Partiler Kanunu’nda gösterilen sebeplerden hiç birisine uygun olmadığı,
2- Delil
niteliği taşımayan yanlış varsayımlara dayandığı, böylece iddianın sübuta ermediği,3- “Kanunsuz suç, kanunsuz ceza olmaz” temel ilkesine aykırı düştüğü,
4- Çağdaş demokratik gelişmeyi durdurarak, vatandaşların Anayasa ile belirlenen, hürriyet ve eşitlik haklarını ihlal ettiği,
5- Adalet ve insaf ölçüleriyle bağdaşmadığı cihetle, iddianamede ileri sürülen iddiaların reddi ile, Partimizin kapatılmasına mahal olmadığı hususunda karar ittihazını, saygılarımızla arz ve talep ederiz.”
B) CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINCA SONRADAN BİR KISIM BELGELERİN ANAYASA MAHKEMESİNE GÖNDERİLEREK DOSYAYA KONULMASI ÜZERİNE BU BELGELERİN FOTOKOPİLERİNİ ALAN DAVALI SİYASİ PART VERDİĞİ EK SAVUNMA DİLEKÇESİNİN DAVA İLE İLGİLİ GÖRÜLEN BÖLÜMLERİ ŞÖYLEDİR :
“Yüksek Mahkemenin ittihaz ettiği karar gereğince, 20 günlük süre içinde gerekli incelemeyi yaparak, hazırladığımız yazılı savunmamızdan sonra, dosyaya yeni bir takım evrakın intikal ettiğine, tetkiklerimiz sırasında muttali olmuş bulunuyoruz...
Mahalli Seçimler dolayısıyla ülke çapında yapılan siyasi propagandalar sırasında, binlerce kişi çeşitli zaman ve yerlerde konuşmuşlardır. BunIarın içerisinde partiye kayıtlı üyelerimiz ve adaylarımız olduğu gibi kayıtlı olmayan kimselerin de bulunması mümkündür.
Siyasi Partiler Kanunu’nun 98., 100.
ve 101. maddelerinde yer aldığı üzere, Cumhuriyet Başsavcılığıının, öncelikle yasak fiili tespit ederek o fiili işleyen kişilerin Parti ile ilişkilerini delillendirerek, keyfiyeti kanuni süresi içinde, Partinin Genel Merkez Organlarına bildirmesi, yasak fiili işleyenler hakkında işlem yapılmasını istemesi icapeder...Mahalli seçimler dolayısıyle siyasi parti adayları arasındaki şahsi rekabet çeşitli husumetlere dönüşmüş, bazı yerlerde tertip, isnat ve iftira şeklindeki ihbarlara sebep olmoştur.
Son gelen evrak arasında bulunan birkaç misalini çok açık şekilde görmek mümkündür.
1- Afyon’un Çay İlçesi Karacaören Kasabasında Muharrem Günay imzalı 11.4.1984 tarihli ve Cumhuriyet Başsavcılığı makamına hitaben verilen ihbar bunlardan birisidir.
Adı geçen kasabada yapılan belediye seçimini Doğru Yol Partisi adayı Osman İşler kazanamamıştır. Bu ihbarın sebebi muhbir ile Osman İşler arasındaki siyasi çekişmedir.
Muhbir, 25 Mart seçimlerinden 15-20 gün evvel yapıldığını iddia ettiği konuşmadan söz etmiş, suç teşkil edecek cümleler ileri sürmüştür. Mesele bununla da kalmamış, adıgeçen muhbir, yanına iki de şahidini alarak Ankara’ya gelmiştir. Bizzat Cumhuriyet Başsavcılığına giderek, masraf edip Ankara’ya kadar getirdiği öğretilmiş şahitlerini Cumhuriyet Baş
savcı Yardımcısı Mater Kaban’a dinletmiştir...Parti Genel Başkanı beraberinde, yıllarca Devlet idare etmiş, bakanlık yapmış, parlamenterlik yapmış pekçok kişi ile birlikte 15 den fazla tecrübeli basın mensuplarıyla geziye çıkmış ve konuştuğu her yerde binlerce insan ve basın bu konuşmaları takip etmiştir...
Parti Genel Başkanlığının konuşma yaptığı her yerde, emniyet görevlileri ayrıca siyasi büro mümessilleri bulunmuş ve görev yapmışlardır. Bu konuda kanunlara aykırı bir durum bulunsaydı ilgililer derhal tespit edip gereken makamlara bildirirlerdi. Dosyada bu konu ile ilgili hiçbir malumat mevcut değildir.
Olay şudur : Parti seçim otobüsü Karacaören’den geçerken, ısrarla durdurulmuş, kurban kesilmiş, vatandaşın ilgisine Genel Başkanca teşekkür edilmiş, başkaca bir konuşma yapılmaksızın yola devam edilmiştir. Bu husus, Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı’nın talimat üzerine verdiği ifadede belirtilmiştir. (Belge: 1)...
2- Cumhuriyet Başsavcılığınca dosyaya intikal ettirilen evraklar arasında;
a) Üsküdar ve Kartal
’da yapılan mitinglerle ilgili tutanaklar,b) Hürriyet Gazetesindeki tam sayfa ilan,
c) İsimsiz, ilave notta 7 sayfalık beyanname,
d) Kırkağaç’da dağıtıldığı söylenen bazı fotokopiler,
e) İskenderun mitingi ile ilgili not1ar,
f) Adana eski Doğru Yol Partisi İl Başkanı Mustafa Kasımoğlu ile ilgili iddia ve ihbarlar,
g) Nazilli’de Erol Namlı ve M. Remzi Işıklı haklarında yapılan soruşturma ile ilgili bir kısım evrak da vardır.
Bütün bu evrakın mahiyeti incelendiği zaman, görülecektir ki, Doğru Yol Partisi’nin hükmi şahsiyetini ilzam edecek ciddi delil niteliğinde bir beyan, iddia ve olay mevcut değildir”
III- CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞININ ESAS HAKKINDA GÖRÜŞÜNÜN İLGİLİ BÖLÜMÜ ŞÖYLEDİR :
“Dava, Doğru Yol Partisinin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinin ikinci fıkrası ile 97. maddesine aykırı davranışta bulunduğundan kapatılmasına karar verilmesi istemini içermektedir.
Davalı Parti, savunmasında, bu maddeler “Anayasaya aykırı olarak yeni bazı kısıtlamalar ve kapatma sebepleri vazetmiştir.” demekte ve bu varsayıma, Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddelerinin Anayasa’nın 68. ve 69. maddeleri ile bağlantı kurduğu 14. maddesinde yazılı Siyasi Partileri kapatma sebeplerinin dışında kaldığı görüşünden hareketle ulaşmaktadır.
Anayasa’nın 69. maddesinin birinci fıkrasında siyasi partilerin 14. maddedeki sınırlamalar dışına çıkamayacakları, çıkanların temelli kapatılacakları vurgulandıktan sonra diğer fıkralarında da 14. madde dışında daha başka yasaklamalara yer verilmiş ve bu yasaklamalara uyulmaması
halinin kapatma sebebi olduğu ifade edilmiş, son fıkrasında da “Siyasi partilerin kuruluş ve faaliyetleri, denetleme ve kapatılmaları yukarıdaki esaslar dairesinde kanunla düzenlenir” denilmiştir...Savunmada, “Cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan: - İnsan haklarına saygılı olma, - Demokratik Devlet olma, - Hukuk Devleti olma, temel ilkeleri ile Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddelerini bağdaştırmak mümkün değildir.” denilmiş ve konunun Yüksek Mahkemece incelemeye değer bulunduğu ifade edilmiş
tir.Daha önce de değinildiği gibi, Yüce Türk Milletinin yönetimine talip olan Siyasi Partilerin öncelikle yürürlükte bulunan kanunlarda öngörülen ilke vs kurallara uygun davranmaları gerekir...
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 98. maddesine göre Yüksek Mahkeme bu davada, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun hükümlerini uygulayacaktır.
Hal böyle olunca, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu`nun delillerin ikamesi ile yetkili 237 ve müteakip maddelerine göre hareket edilmesi söz konusudur. Bu nedenle, dava açıldıktan sonra Başsavcılığımızca elde edilen deliller ve belgeler dava dosyasına ibraz olunmuş, esas hakkındaki görüşümüzde bu delillere de dayanılmıştır.
Davalı Siyasi Parti ek savunmasında, Siyasi Partiler Kanunu`nun 98, 100 ve 101. maddelerinden bahisle (Cumhuriyet Başsavcılığının öncelikle yasak fiili tespit ederek, o fiili işleyen kişilerin Parti ile ilişkilerini delillendirerek, keyfiyeti kanuni süresi içinde, Partinin Genel Merkez Organlarına bildirmesi, yasak fiili işleyenler hakkında işlem yapılmasını
istemesi icabeder.) denilmektedir.2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 101. maddesinin (b) bendine dayanılarak davalı Partinin kapatılmasına karar verilmesini istemekteyiz.
Davaya neden olan, kapatılmış partilerin olduğu beyan ve iddiası, Türkiye genelinde ele alınmış ve değerlendirilmiştir.
Bu bakımdan davalı Siyasi Partinin, kanundaki deyimle “faaliyette bulunulması” eylemine Türkiye genelinde katılmış olan kişiler hakkında, bu aşamada, ayrıca aynı maddenin (d) fıkrası hükümlerine göre işlem yapılmasına kalkışılmasının yerinde olmadığı, esasen Siyasi partinin kapatılmasına karar verildiği takdirde davalı Partiye ait bir kuruluşun feshedilmesinin veya Parti üyesinin çıkarılmasının talep edilmesinin anlamsız olacağı düşüncesindeyiz. Davanın kabul edilme
mesi ve kapatma kararı verilmemesi halinde bu hususların ayrıca değerlendirileceği tabiidir..........
A- Kurulacak siyasi partiler, kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar.
1- .......
Savunmada, (Büyü
k Türkiye Partisi 20.5.1983 günü kurulduğuna ve 2533 sayılı Kanunla kapatılmadığına göre, 96. maddenin tarif ettiği siyasi partiler arasında değildir... 1982 Anayasasına ve Siyasi Partiler Kanunu`na göre Milli Güvenlik Konseyi’nin parti kapatma yetkisi 24.4.1983 tarihinde son bulmuştur.) denilmektedir.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Geçici 2. maddesi karşısında bu görüşe katılmaya olanak yoktur.
Sözü edilen maddede, (12 Aralık 1980 gün ve 2356 sayılı Kanunla kuruluşu gösterilen Milli Güvenlik Konseyi, Anayasa’ya dayalı olarak hazırlanacak Siyasi Partiler Kanunu ile Seçim Kanunu’na göre yapılacak ilk genel seçimler sonucu Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanıp Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun ve 2485 sayılı K
urucu Meclis Hakkında Kanunlara göre görevlerini devam ettirir) denilmektedir.Milli Güvenlik Konseyi’nin 79 sayılı kararını, bu kararın alındığı 31 Mayıs 1983 günü yürürlükte olan ve yukarıda değinilen kanunların ışığında değerlendirmek gerekir.
.........
Büyük Türkiye Partisi’nin temelli kapatılmasına karar verilmiş ve karar hukuki sonuçlarını doğurmuş, hükmünü icra etmiştir. Sözü geçen kararın bu haliyle değerlendirilmesi gerekir. Bu olgu ve kararın dayandırıldığı yasa hükümleri gözönünde bulundurulduğu
takdirde, savunmada ileri sürüldüğü gibi (1982 Anayasası’na ve Siyasi Partiler Kanunu’na göre Milli Güvenlik Konseyi’nin parti kapatma yetkisi, 24.4.1983 tarihinde son bulmuştur.) demenin bir anlamı ve hukuki değeri yoktur.Milli Güvenlik Konseyi’nin yetkil
erinin Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanıp Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar devam edeceği Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Geçici 2. maddesi hükmü gereğidir. Bu durum karşısında 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinin ikinci fıkrasındaki “Kapatılan siyasi partiler” deyimi içine (Büyük Türkiye Partisi) nin de girdiği görüşündeyiz.2324 sayılı Kanunun 6. maddesi hükmü karşısında 16.10.1981 tarih ve 2533 sayılı Kanun ile 79 sayılı Karar arasında doğurdukları sonuç bakımından bir fark görülmemiştir. Bu hususa Milli Güvenlik Konseyi’nin 77, 91 ve 167 sayılı kararları örnek olarak gösterilebilir.
2- Davalı Doğru Yol, Partisi’nin kurulduğu günden itibaren faaliyeti izlendiğinde; bu Partinin 2533 sayılı Kanunla kapatılmış Adalet Partisi’nin ve Milli Güvenlik Konseyi’nin 79 sayılı Kararı ile temelli kapatılmış Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu mesajı verilmek suretiyle kamu oyunun bu yolda algılanmasına, seçmenin bu şekilde etkilenmesine çalışıldığı gözlenmiştir.
.....................
3- 2
820 sayılı Kanunun 101. maddesinin (b) bendinde “Parti büyük kongresince merkez karar ve yönetim kurulunca... bu Kanunun dördüncü kısmında yer alan maddeler hükümlerine aykırı karar alınması veya genelge veya bildiriler yayınlanması veya karar alınmamış olsa bile bu kurullar tarafından aynı hükümlere aykırı faaliyette bulunulması veya parti genel başkanı veya genel başkan yardımcısı veya genel sekreterinin sözü edilen bu maddeler hükümlerine aykırı olarak sözlü ya da yazılı beyanda bulunması” halinde Yüksek Mahkeme partinin kapatılmasına karar verecektir.Görüldüğü üzere maddede, karar alınmamış olsa bile bu kurullar tarafından aynı hükümlere aykırı faaliyette bulunulması, kapatma kararı verilmesi için yeterlidir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 14. maddesine göre (Büyük kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, bu kongrenin yetkilerini kurucular kurulu kullanır.)
Davalı Siyasi Parti henüz büyük kongresini yapmamıştır. Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun çoğunluğunu Kurucular Kurulu üyeleri teşkil etmektedir. Yukarıda değinilen (faaliyette bulunma) hususunun değerlendirilmesinde bu durumun da gözönünde bulundurulması icap eder.
................
4- Dava açıldıktan sonra Başsavcılığımıza gelen ve olayla ilgili belgeler dava dosyasına konulmak üzere Yüksek Mahkemeye sunulmuştur.
Bu belgeler de iddiamızı desteklemektedirler.
a) Doğru Yol Partisi Gene1 Başkanı Esat Yıldırım Avcı, 25 Mart 1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyle Çay İlçesinin Karacaören kasabasındaki konuşmasında, (Doğru Yol Partisi Demokrat Parti ve Adalet partisinin devamıdır.) diyerek propaganda yapmıştır.
................
b) Davalı Siyasi Partinin Nazilli İlçesi Başkanı ve Belediye Başkan adayı Mehmet Remzi Işıklı ile Aydın İlçe Başkanı Ero1 Namlı 29.2.1984 tarihli konuşmalarında (Doğru Yol Partisi’nin Adalet Partisi’nin devamı) olduğunu ifade etmişlerdir.
c) Mahalli İdareler Seçimlerinde Doğru Yol Partisi’nin Çay İlçesi Belediye Başkan adayı Osman İşler’in (Biz eski Demokrat Partinin meşalesiyiz, kıratın devamıyız, eski kırattan gelmeyiz, onların meşalelerini söndürmeyeceğiz) dediğini bu hususta dinlenen tanıklar beyan etmektedirler.
d) 25 Mart 1984 Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyla düzenlenen mitinglerde ve ülkenin çeşitli yerlerinde dağıtılan bildiriler de ilginçtir.
aa) 17.4.1984 günlü yazınızla dosyaya ibraz edilen bildiride, (1946 da yeter söz milletindir şahlanışı ile Anadolunun sinesinden fışkıran demokrat zihniyetin Adalet Partisi çizgisinden bu güne kadar temsilcisini Doğru Yol Partisi isminde bulabilirsiniz.)
bb) Kırkağaç İlçesinde dağıtılan ve 24.4.1984 tarihli yazınızla dosyaya konulan bildiride (senin yerin Menderes Nehrine akan çağlayan ırmaklar gibi gelen kimselerin safı dır. Doğru Yol Partisi 1946 da çıkan yolun kilometre taşıdır.)
cc) Davali Parti tarafından savunmasına ekli olarak ibraz edilen, 17 Mart 1984 tarihinde Samsun’da yapılan mitingde dağıtılan “Büyük Türkiye Mitingi Beyannamesi” nde;
(Doğru Yol Partisi’ni destekleyin ki mamur ve müreffeh “Büyük Türkiye” nin gerçekleşmesine yeniden imkan olsun..
.)dd) 11.4.1984 tarihli yazımızla dosyaya ibraz edilen Cumhuriyet Gazetesi’nin 12.3.1984 günlü nüshasında Barış Kudar tarafından verilen haberde Esat Yıldırım Avcı’nın Celal Bayar’ın Umurbey’deki müzesini gezerken müze defterine yazdığı (1946 da hürriyet meşalesi yakanlar, öncelikle Cumhurbaşkanımız Celal Bayar evinizi gezerken çok heyecanlandım. Bu meşale yere düşmeden elden ele nesiller boyu ilelebet taşınacaktır.)
Sözleri düşünülen ve ulaşılmak istenilen amacın ne olduğunu göstermektedir.
Bu bildiriler birlikte değerlendirildiği takdirde davalı Parti Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca ve Genel Başkanca söylenilen sözlerin, güdülen amacın, vurgulanmak istenilen görüşün dağıtılan bildirilerde şekillendiği ve henüz herhangi bir icraatı olmayan
Doğru Yol Partisi’nin kapatılmış Adalet Partisi’nin devamı olduğunun ifade edildiği anlaşılmış ve gözlenmiştir.e) Doğru Yol Partisi’nin 16.3.l984 tarihinde İskenderun’da düzenlediği kapalı salon toplantısında konuşmacı olarak Genel Merkezce görevlendirildikleri, ilçe teşkilatınca ifade ve takdim edilen Mustafa Deliveli, Doğru Yol Partisi’nin eski Demokrat ve Adalet Partisi’nin devamı olduğunu vurgulamaya çalışmış, Talat Asal da Doğru Yol Partisi Adalet Partisi’nin devamı değil ta kendisidir demiştir.
Musta
fa Deliveli ile Talat Asal’ın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca görevlendirildikleri anlaşılmaktadır....................
f) Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyla Antalya’da yapılan mitingde, kapatılmış Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel’in kardeşi Şevket Demirel Doğru Yol Partisi’ne kayıtlı olmadığı halde konuşturulmuş, bu Partinin Adalet Partisi’nin devamı olduğunu kanıtlayıcı sözler söylemiştir.
...................
g) Doğru Yol Partisi Adana İl Başkanı Mustafa Kasımoğlu hakkında Adana Cumhuriyet Savcılığınca 11.4.1984 tarihli iddianame ile dava açılmıştır.
5- İddianamemizde etraflı olarak açıkladığımız olaylar ile yukarıda değindiğimiz eylemler birlikte değerlendirildiği takdirde :
a) Doğru Yol Partisi’nin Kurucular Kurulu ile Merkez Karar ve Yönetim Kurulu ve Partinin, kapatılmış Adalet ve Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğunu açıklar şekilde faaliyette bulunmuşlardır.
Örneğin;
aa) Doğru Yol Partisi programı ile Büyük Türkiye Partisi’nin programları aynı ilkeleri yansıtmakla kalmamakta, bazı maddeleri aynen kaleme alınmış bulunmaktadır. Örnekleme yolu ile birkaç maddeye değineceğiz.
Doğru Yol Partisi’nin programının Kişinin Temel Hakları başlığı altında 2. maddesiyle Büyük Türkiye Partisi’nin Kişi Güvenliği başlığını taşıyan aynı numaralı maddesi, davalı Doğru Yol Partisi’nin programının Temel Hak ve Hürriyetlerin Teminatı başlıklı 12. maddesi ile Büyük Türkiye Partisi’nin programının Temel Hak ve Hürriyetlere Riayet başlıklı 15., Doğru Yol Partisi’nin programının Tabii Kaynaklar Başlıklı 2
9. maddesiyle Büyük Türkiye Partisi’nin Tabii Servetler Maden Politikamız başlıklı 39., Davalı Partinin programının Sağlık başlıklı 43. maddesiyle Büyük Türkiye Partisi’nin aynı başlıklı 60., davalı Siyasi partinin programının Milli Değerler başlıklı 42. maddesinin son fıkrası ile Büyük Türkiye Partisi’nin Milli ve Manevi Değerler ve Kültür başlıklı 59. maddesinin son fıkrası, Doğru Yol Partisi’nin programının Şehirleşme, Konut başlıklı 45. maddesiyle Büyük Türkiye Partisi’nin 63. maddeleri kelime kelime aynı bulunmaktadırlar. Bu maddeler birkaç örnek olarak verilmiştir.bb) Büyük Türkiye Partisi’nin kurucularıyla kapatılmış Adalet Partisi’nin ileri gelenleri, milletvekilleri ve senatörleri kamu oyu oluşturulması amacıyla düzenlenen gösterişli törenlerle Doğru Yol Partisi’ne katılmışlardır.
cc) 25.3.1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde kapatılan bu partilerin kamu oyunca bilinen mensuplarının Doğru Yol Partisi adayı olarak gösterilmesine özen verilmiştir.
dd) Çeşitli toplantılarda, ilçe kongrelerinde ve özellikle 25.3.1984 tarihli Mahalli İdareler Seçimi dolayısıyle yapılan propagandalarda Doğru Yol Partisi’nin Adalet Partisi’yle Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu imajının yaratılmasına ve ayakta tutulmasına özen gösterilmiş, bu amaçla top
lantılarda kapatılmış bu partilerin kamu oyunca tanınan ileri gelenlerine hatta kapatılmış Adalet Partisi’ne ve bu Partinin Genel Başkanına yakınlığı bilinen ve Doğru Yol Partisi’nin kayıtlı olmayan kimselere de görev verilmiş ve bu kişiler yurdun çeşitli yerlerinde konuşturulmuşlardır.ee) Davalı Siyasi Parti tarafından tirajı yüksek gazetelere verilen ve (Dün vardık. Bugün de varız. Yarın da olacağız.) ... (Doğru Yol Partisi başarısı milletçe görülmüş, beğenilmiş kadroları temsil eder.) sözcüklerini içeren ve birer bildiri niteliğini taşıyan ilânları seçim otobüsünün süvari adını taşıması, devamlı olarak kullanılan (Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir.) sözleri ile 25.3.1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde Isparta, Samsun
ve Erzurum mitinglerine verilen adlar, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun Doğru Yol Partisi’nin kapatılmış Adalet ve Büyük Türkiye partilerinin devamı olduğunu belirtmeye yönelik faaliyetlerindendir.....................
b) Davalı Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı da söz ve hareketlerinde bu Partinin kapatılmış Adalet ve Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğunu beyan etmiş, vurgulamış ve sürekli olarak bu mesajı vermeye çalışmıştır.
Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı;
aa) (Doğru Yol Partisi Menderes meşalesini söndürmemek için kurulmuştur.) sözlerini devamlı olarak tekrarlamaktadır.
.................
bb) İddianamemize ekli belgelerde görüleceği üzere (Bizi biliyor, bizi tanıyorsunuz.) (Bu mesele bir kadro, bir heyecan ve inancın meselesidir. Ehliyetli liyakatli, bilgili ve tecrübeli, ruhuna insan sevgisini yerleştirmiş bir yönetim muhtevasıyla olur. Bizi ve hizmetinize arz ettiğimiz kadrolarımızı biliyor ve tanıyorsunuz.)
(Ülkede ne varsa bizim kadrolarımızın eseridir. Tüten fabrika bacasından, akan çeşmeye kadar her şeyde bizim arkadaşlarımızın el emeği, göz nuru vardır.) demiştir.
Birkaç aylık geçmişi olan bir siyasi parti için söylenen bu sözlerin ne anlama geldiği ve niçin vurgulanmak istenildiği açıktır.
cc) Isparta mitingine gidişinde, (Şehre Demirel Bulvarıyla giriyoruz, Antalya’ya Menderes Bulvarı ile devam ederiz.) Çal İlçesinde (Biz anamızın karnından, milletin bağrından ve atın böğründen çıkarak geldik.) Tire’de, (Gülü solduracak mısınız? Bacayı tüttürecek misiniz? Öyleyse benim söyley
eceğim yok.) sözlerinin ve nihayet (Süvari siyasi bir motif, bir amblem olmuştur. Bir politikadır, felsefedir. Süvarinin selamı var size.) açıklamasının matufiyeti de belirgindir........................
dd) Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı’nın, propaganda gezisi sırasında gittiği Çay İlçesinin Karacaören kasabasında (Biz eski Demokrat ve Adalet Partilerinin devamıyız.) demiştir.
.....................
c) Doğru Yol Partisi kurucu üyesi ve basın sözcüsü Mehmet Muhsinoğlu imzasıyla TRT’ye gönderilen radyo ve televizyonun seçim haberleri sırasında yayınlanan davalı Siyasi Partinin Genel Sekreteri Refik Sunol’a ait demeçte; (Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir.) denilmiştir. Bu sözlerle verilmek istenilen mesajın ne olduğu i
ddianamemizde etraflı olarak açıklanmıştır......................
Savunmada, Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. maddesinin kanuni unsurlarının “Beyan etmek” ve “İddiada bulunma” olduğu ifade edilmiş ve “Davamız bir yönü ile Ceza Hukukunun ilkelerini de kapsamaktadır.” denilmiştir.
Ceza davalarında, ıspat olunacak hususlar, suçun mevcudiyeti ve sanık tarafından işlendiği ve bunlara müteferrik bir takım hallerdir. Ceza işlerinde, her şey delil olabilir, hakim şu veya bu delille takyit edilmemiş ve delil teşkil edilebilecek vasıtaların ikna kuvvetlerinin derecelerini de kanun tayin etmeyerek hakime serbest taktir hakkı tanımıştır. İşte bu mülahaza ile sunduğumuz delillerin takdiri halinde iddia ettiğimiz olayın gerçekleşmiş olduğunun saptanacağı kanısındayız.
“bey
an etme” ve “İddiada bulunma” deyimlerinin anlamı ve şümulü bu takdiri delil esası gözönünde bulundurularak değerlendirilmelidir.Bu değerlendirme yapılırken 2820 sayılı Kanunun gerekçesinin de gözönünde bulundurulması da gerekir.
Siyasi Partiler Kanunu’nu
n Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu Raporunun 35. sayfasında konumuzla ilgili maddeye ilişkin gerekçede (...kapatılan ya da feshedilen partinin devam ettiği izlenimini yaratacağından) denilmekte ve “izlenime” özel değer verilmektedir.Her ne kadar 96. madd
enin ikinci fıkrası Danışma Meclisindeki metinde yok ise de maddenin genel yapısına ait bu gerekçeyi gözardı etmek olanağı yoktur.Esasen bu konuda, kamu düzeni bakımından, şekli gerçek değil, asıl hakikatın araştırılması zorunludur. Takdiri delil sisteminde münazaalı vakıayı büyük ihtimal içinde gösteren bütün izler delil olarak kabul edilir.
..............
Yüksek mahkeme şu veya bu delille kısıtlanmamış olduğundan, delilleri ve vakıaları serbestçe takdir hakkına sahiptir. Hüküm kurulurken “maruf ve meşhur” olan vakıalar da gözönünde bulundurulacaktır.
Doğru Yol Partisi’nin kuruluşundan itibaren izlenen yol, bu Partiyi destekleyenler ve özellikle 25 Mart 1984 günlü Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyla yapılan propaganda faaliyeti, radyo ve televizyonda ve basında yer alan demeçler, ilânlarda vurgulanan ve kullanılan deyimler, gezilerde söylenilen sözler, kamuoyunda Doğru Yol Partisi’nin kapatılmış Adalet Partisi ile Büyük Türkiye Partisinin devamı olduğu kanı ve inancını yerleştirmiştir. Bu husus artık ma
ruf ve meşhur vakıa niteliğini kazanmıştır.............
B- Siyasi Partiler, Anayasanın Başlangıç kısmında yazılı sebeplerle Türk Silahlı Kuvvetlerinin milletin çağrısıyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 Harekatına ve Milli Güvenlik Konseyinin karar, bildiri vs icraatına karşı herhangi bir tutum, beyan ve davranış içinde bulunamazlar.
Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı, 25 Mart 1984 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyla çıktığı yurt gezisinde ve çeşitli yerlerde (Demokrasi tarihinin beyaz sayfalarında iki seçim birer kara leke olarak kalacaktır. Bunlardan birisi 1946 seçimleri, diğeri ise bu iktidarı doğuran Seçim Kurulunun yarattığı seçimlerdir. Hata beşer icabıdır. Tashihi fayda verecektir. Bu hata millet tarafından seçiml
erde tashih edilecektir.) demiş ve bu sözlerinden ötürü hakkında Ege Ordu ve Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığınca dava açılmıştır.Savunmada, bu sözlerin (matufiyeti ve muhatabı 6 Kasım 1983 seçimlerine Doğru Yol Partisi’nin girmesine imkan vermeyen Yüksek Seçim Kurulunun kararıdır.) denilmiştir.
Askeri Savcılıkça düzenlenen 23.3.1984 tarihli iddianamede de değinildiği üzere, Yüksek Seçim Kurulundan söz edilmek suretiyle Milli Güvenlik Konseyi’nin milletvekili seçimleri ile ilgili icraatı hedef alınmıştır....
Yüksek Seçim Kurulu seçime katılacak siyasi partileri belirlemekle görevlidir. (İzin) Yüksek Seçim Kurulu için söz konusu olamaz. Kastedilen merciin Milli Güvenlik Konseyi olduğu açıktır.
Sonuç :
6 Nisan 1984 tarihli iddianamemizde ve yukarıda açıkladığımız üzere davalı Doğru Yol Partisi’nin Kurucular Kurulunun, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun, Genel Başkan, Genel Sekreter, sözcü ve üyelerinin beyan ve davranışları, Parti adına bildiri niteliğini taşıyan tirajı büyük gazetelere verilen ilanlarda
kullanılan deyimler ve genel olarak davalı Siyasi Partinin Genel Merkezi ile tüm teşkilatının faaliyeti, beyan ve eylemleri 282o sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2 ve 97. maddelerine aykırı bulunduğundan aynı Kanunun 101/b maddesi nazara alınarak davalı Doğru Yol Partisi’nin kapatılmasına karar verilmesi arz ve talep olunur.”IV- DAVALI SİYASİ PARTİNİN ESAS HAKKINDAKİ SAVUNMASININ DAVA İLE İLGİLİ GÖRÜLEN BÖLÜMLERİ ŞÖYLEDİR :
“Cumhuriyet Başsavcılığının esas hakkındaki 11.6.1984 tarihli iddianamesine karşı savunmamızı süresi içinde aşağıda arzetmiş bulunuyoruz.
Cumhuriyet Başsavcısı esas hakkındaki iddiasında ilk savunmamızda gösterdiğimiz hususları cerhetmeğe çalışarak,
1- Siyasi Partiler Kanunu’nun Anayasaya uygun olduğunu,
2- Siyasi Partiler Kanunu’nun
95. maddesinin ikinci fıkrasına muhalif olarak kapatılan Siyasi Partilerin devamı olduğumuzu beyan ve iddia ettiğimizi,3- Siyasi Partiler Kanunu’nun 97. maddesine muhalif olarak Milli Güvenlik Konseyi’nin karar, bildiri ve icraatına karşı tutum, beyan ve davranış içinde bulunduğumuzu,
İddia ile, Partimizin kapatılmasını talep etmektedir.
Kapatmaya mesnet ittihaz edilen vakıaları aşağıda cevaplandırılmak üzere, öncelikle, davanın dayanağı olarak gösterilen kanun maddeleri hakkındaki görüşlerimizi arzetmeye çalışacağız.
1- Siyasi Partiler Kanunu ve Anayasa
Anayasamızın 68. maddesi Siyasi Partilerle ilgili hükümleri, parti kurma, partilere girme ve partilerden çıkma esaslarını; 69. maddesi de siyasi partilerin uyacakları esasları birer birer tadat ve tasrih ettikten sonra, son fıkrasında “Siyasi Partilerin kuruluş ve faaliyetleri, denetleme ve kapatılmaları yukarıdaki esaslar dairesinde kanunla düzenlenir.” hükmünü getirmiştir.
Anayasa vazıının “Partilerin kapatılması kanunla düzenlenir” demeyip, “Yukarıdaki esaslar dairesinde kanunla düzenlenir” demesinin çok mühim manası vardır.
.............
Açılmış olan bu davaya hukuki mesnet olarak gösterilen Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinin ikinci fıkrasıyla 97. maddesinin, Anayasanın 69. maddesinin hangi fıkrasına uygun olduğunun Cumhuriyet Başsavcılığınca izahı icabeder.
Bu iki maddenin Anayasanın 69. maddesinin hiçbir fıkrasına uymadığı açık olarak meydandadır. Diğer taraftan, Anayasa’nın 69. maddesi siyasi partilerin kapatılmalarını sadece birinci ve sekizinci fıkralarında yazılı konulara inhisar ettirmiş, bu bakımdan da, Siyasi Partiler Kanunu Anayasayı aşmıştır.
Cumhuriyet Başsavcısı esas hakkındaki mütalaasında bu hususları izah edememiş, Anayasanın Geçici 15. maddesinden faydalanarak, 12 Eylül’den sonraki dönemde çıkartılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkındaki Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasa’ya aykırılığının iddia edilemeyeceğini ileri sürmeye mecbur kalmıştır.
Biz
, Siyasi Partiler Kanunu’nun bahsi geçen maddelerinin Anayasa’ya aykırı olduğu iddiası ile iptalini talep etmiyoruz. Ancak, Anayasa’nın teminatı olan Yüksek Anayasa Mahkemesi’nin, önüne gelen ve Anayasa’ya aykırı olduğu açıkça gözüken bu kanun hükmünü tatbik edemeyeceğini, şimdiye kadar tekerrür eden içtihatlarına muvazi olarak, Anayasa’ya aykırı bu kanunu ihmal etmesi gerektiğini belirtmek istiyoruz............................
2- Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. maddesi
Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. madd
esinin ikinci fıkrası “Kurulacak siyasi partiler, kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunmazlar” hükmünü getirmektedir.Kapatılan siyasi partiler ibaresinden, ne zaman ve ne suretle kapatılan siyasi partilerin anlaşılması lazım geldiği hususu davanın mesnedini teşkil etmektedir. Bu bakımdan, Kanunun Danışma Meclisindeki müzakeresi sırasında yapılan açıklamaları belirtmekte zaruret vardır.
Anayasa’nın 69/7. maddesinde “Temelli kapatılan siyasi partilerin kurucuları ile her kademedeki yöneticileri; yeni bir siyasi partinin kurucusu, yöneticisi ve denetçisi olamayacakları gibi, kapatılmış bir siyasi partinin mensuplarının üye çoğunluğunu teşkil edeceği yeni bir siyasi parti de kurulamaz.” denmektedir.
Bu maddenin g
erekçesinde kapatılmış bir siyasi partinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan bir siyasi parti olarak kabul edilmesi lazım geldiği açıkça belirtilmiştir.....................
Danışma Meclisinde kabul edilen Kanun’un 96. maddesine tekabül eden 85. maddenin ikinci fıkrasında “Kurulacak siyasi partiler kapatılan siyasi partilerin devamı olduğu beyan ve iddiasında bulunamazlar” diye yazılı iken, Milli Güvenlik Konseyi’nce maddenin anlamını bozmayacak bir biçimde ve daha açıklık getirilecek şekilde “Kurulac
ak siyasi partiler kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar” şeklinde değiştirilerek yürürlüğe konulmuştur.Binaenaleyh maddenin müzakere edilmediği yolundaki görüşte isabat yoktur. 96/2. maddedeki kapatılmış parti tarifinin aynen 95. madde müzakerelerinde izah edildiği şekilde “Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan siyasi partiler” olarak anlaşılması gerekmektedir.
Bu açıklamaların ışığı altında, Doğru Yol Partisi tüzel kişiliğini ilzam eden Genel Başkan ve diğer sorumluların sözlerinden mahkeme kararı ile kapatılan Demokrat Parti’nin, 2533 sayılı Kanunla kapatılan Adalet Partisi’nin ve Milli Güvenlik Konseyi’nin 79 sayılı Kararı ile kapatılan Büyük Türkiye Partisi’nin, Anayasa Mahkemesi kararı ile kapatılmış siyasi partilerden sayılamayacakları açıkça ortaya çıkmaktadır.
3- Siyasi Partiler Kanunu’nun 97. maddesi ve Milli Güvenlik Konseyi’nin karar, bildiri ve icraatına karşı tutum.
...................
Anayasa’nın 79. maddesi “Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır” dedikten sonra, seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırmakla... Yüksek Seçim Kurulunu görevli kılmıştır. Keza, Milletvekili
Seçimi Kanunu’nun 14/11. maddesi de seçime katılabilecek siyasi partileri tespit görev ve yetkisini Yüksek Seçim Kuruluna vermiştir.Münhasıran kanunlara göre karar vermek mecburiyetinde olan Yüksek Seçim Kurulu, yukarıda izah ettiğimiz veçhile, partilerin seçime girebilme şartlarını gösteren kanunlara uygun olarak, kanuni şartları tamamen haiz olan Doğru Yol Partisi’ni de seçime girecek partiler arasında ilan etmesi lazım gelirken, ülke yönetiminin gereği ve özelliklerinden bahisle, 99 sayılı Milli Güvenli
k Konseyi Kararından söz ederek, kanunların Partimize tanıdığı Milletvekili seçimine girme hakkını bertaraf etmiş ve bu yüzden de haklı ve devamlı olarak ağır tenkidimize hedef olmuştur.Bu konuda Partimizce, Milli Güvenlik Konseyi’nin karar, bildiri va icr
aatına karşı herhangi bir tutum, beyan ve davranış içinde bulunulmamıştır. Nitekim, Yüksek Seçim Kuruluna yaptığımız ve dosyada suretleri mevcut müracaatlarımızda bu husus sarahatle görülecektir.Cumhuriyet Başsavcılığının esas hakkındaki iddianamesine karşı, davanın dayanağı olarak gösterilen Anayasa ve kanun maddeleri hakkındaki görüşlerimizi bu şekilde arz ettikten sonra, iddianame maddeleri sırasına göre savunmamızı arz ediyoruz.
.................
1- İlk savunmamızda geniş bir şekilde ele alınıp izah edildiği üzere, Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisi Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. maddesindeki “Kapatılmış siyasi partiler” deyimi içine girmediği görüşümüzü muhafaza etmekteyiz.
Cumhuriyet Başsavcılığı da bu konuda kesin bir hükme varamadığı için “Kapatılan siyasi partiler deyimi içine Büyük Türkiye Partisi’nin de girdiği görüşündeyiz” demek suretiyle iddiasının kanuni bir mesnedi bulunmadığını kabul etmektedir.
...................
2- Partimizin kuruluşundan itibaren faaliyetlerinde, Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu mesajının verildiği ve bu “imaj”ın yaratıldığı şeklindeki iddialara ilk savunmamızda etraflıca cevap verilmiş bulunulmaktadır. Onları burada tekrara lüzum görmemekteyiz.
3- Cumhuriyet Başsavcısı Partimiz Kurulucular Kurulu’nun, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu’nun ve diğer sorumlu organlarının Partimizin kapatılmış Adalet Partisi ve Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu kanısını kamu oyunda yerleştirmek için yoğun bir faaliyet içinde bulunduğunu iddia etmekte ise de
, bu yoğunluğun mahiyetini, faaliyetlerin neler olduğunu ve bir genellemeye ne suretle varabildiğini delilleriyle izah edememektedir.......................
Cumhuriyet Başsavcısı gibi, biz de “olayların ve konuşmaların birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.” görüşündeyiz. Onun içindir ki, kuruluşumuzdan beri faaliyetimizin ve büyük seçim kampanyasının, sıhhati şüpheli, birkaç hadiseye bağlı kalınıp bir genelleme yapılması ve hele hiçbir irtibat ve ilişkisi tespit edilmeden bunla
rın “yoğun faaliyetler” şeklinde kurullara ve sorumlulara mal edilmesi hatalıdır diyoruz.4- Dava açıldıktan sonra Cumhuriyet Başsavcılığına gelen ve Yüksek Mahkemeye sunulmuş olan belgeler hakkındaki savunmamızı da aşağıda arz ediyoruz.
a) 17.5.1984 tarihl
i ek savunmamızda etraflıca arzettiğimiz üzere, Parti Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı, Çay İlçesinin Karacaören kasabasında bir konuşma yapmamıştır.......................
b) Nazilli Doğru Yol Partisi İlçe Başkanı ve Belediye Başkan adayı Mehmet Remzi Işıklı ile Aydın Doğru Yol Partisi İlçe Başkanı Erol Namlı beyanları ile bir siyasi partinin kapatılmasına sebep olabilecek kişilerden değildirler...
c) Mahalli İdareler Seçimlerinde Doğru Yol Partisi’nin Çay İlçesi Karacaören Kasabası Belediye Başkan adayı Osman İşler’in söylediği iddia edilen sözler hakkında alınan 16.4.1984 tarihli ifadesinde, mumaileyh iddiayı tamamen ret etmektedir, aksini ıspat hususunda da şahitler göstermektedir. Konu hazırlık tahkikatı safhasındadır. Kesinleşmemiştir. Osman İşler ayrıca Siyasi Partiler Kanunu’nun 101/b maddesinde sayılan kişilerden değildir.
d) 25.3.1984 Mahalli İdareler Seçimi dolayısıyla düzenlenen mitinglerde ve ülkenin çeşitli yerlerinde dağıtıldığı belirtilen ve ilginçliğine ayrıca işaret edilen bildiriler, seçim süresince muhtelif yerlerde basılıp dağıtılan bildirilerden sadece dört tanesidir.
Diğer yerlerde de idare, Cumhuriyet Savcılıkları ve zabıta vardır. Bütün bir seçim kampanyasından münhasıran dört bildiriyi ele alıp yanlış tefsirlerle Partimizin suç işlediği iddiasında bulunmakta ve bunun genelleştirilmesinde isabet yoktur.
Kaldı ki, (aa)’da bahsedilen bildirinin ne zaman, nerede ve kimin tarafından bastırılıp dağıtıldığı Başsavcılıkça delillendirilmemiştir. Partimizin kesin surette haberdar bulunmadığı bu faili meçhul bildiriden dolayı Partimizi sorumlu tutmak fiilen ve hukuken mümkün değildir.
Büyük gazetelere ilan olarak verilen diğer beyannameler ise, bunlar bütün siyasi partilerin seçimlerde ideal olarak gösterdikleri hedefleri, slogan halinde ifade eden sözlerden ibarettir. Bunların suç teşkil etmeleri de mümkün değildir.
e) Mustafa Deliveli ve Talat Asal Partimiz Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca veya bir başka yetkili tarafından görevlendirilmiş değillerdir. Bu konuda hiçbir karar, emir ve tebliğ yoktur. Her iki eski parlamenter diğer pek çokları gibi gönüllü olarak propaganda faaliyetlerine katılmışlardır.
Talat Asal Doğru Yol Partisi üyesi de değildir. Kendisine temsil görevi ve yetkisi verimemiştir. İskenderun Doğru Yol Partisi İlçe Başkanının beyanı bir zan ve tahminden dolayıdır. Cumhuriyet Başsavcılığının ve polisin yazılarında bu hata devam ettirilmiştir.
Her iki konuşmacı da Siyasi Partiler Kanunu’nun 101/b maddesindeki kişilerden değillerdir.
f) Şevket Demirel, Doğan Egeli, Kenan Akben, Tamer ve Niyazi Bicioğlu’nun Antalya konuşmalarında, Cumhuriyet Başsavcılığının iddiası hilafına suç teşkil edecek veya bir “tema” nın işlendiğini gösterecek hiçbir husus yoktur.
g) Adana Cumhuriyet Savcılığının iddianamesiyle hakkında dava açılmış olan Doğru Yol Partisi Adana eski İl Başkanı Mustafa Kasımoğlu’nıuı basın toplantısında söylediği iddia edilen sözlerin suç teşkil edecek bir yönü yoktur ve bu şahıs da Siyasi Partiler Kanunu’nun 101/b maddesinde sayılan kişilerden değildir.
Kaldı ki, bir konuda dava açılmış olması kesin yargı tesisine yetmez.
5- Cumhuriyet Başsavcısı Doğru Yol Partisi Kurucular Kurulu ile Merkez Karar ve Yönetim Kurulu’nun, kapatılmış Adalet ve Büyük Türkiye Partileri’nin devamı olduğunu açıklar şekilde faaliyette bulunduklarını iddia etmektedir. Bu iddia tamamen sübjektif ve kasıtlı bir değerlendirmeden ibarettir.
aa) Doğru Yol Partisi ve Büyük Türkiye Partisi programlarında aynı ilkelerin mevcudiyeti gayet normaldir. Bu ilkeleri kısmen veya tamamen ve hatta aynen diğer partilerin programlarında da bulmak mümkündür.
.................
bb) Siyasi Partiler programlarını benimseyen, siyasi kısıtlamaları bulunmayan ve memlekete hizmeti geçmiş tecrübeli kadrolara sırt çeviremezler. Bu hal Doğru Yol Partisi’nde olduğu gibi, diğer bütün siyasi p
artilerde de aynen görülmektedir.....................
cc) Siyasi partileri adaylarını, oy toplayabilecek, tanınmış ve başarılı isimler arasından gösterirler. Adaylarımız gayet tabii, Doğru Yol Partisi’ne inanmış kişilerden olacaktır. Bunlar, evvelce Demokrat Parti’ye, Adalet Partisi’ne veya Büyük Türkiye Partisi’ne ve diğer partilere üye olmuş kişiler de olabilirler. Yeter ki, bunların siyasi hakları kısıtlanmamış ve özellikle, Doğru Yol Partisi’ne girmelerine mani halleri bulunmamış olsun.
dd) Mahalli İdareler Seçimlerinde Doğru Yol Partisi’nin Adalet Partisi ile Büyük Türkiye Partisi’nin devamı olduğu “imaj”ının yaratılmasına ve ayakta tutulmasına özen gösterildiği ve bu maksatla Doğru Yol Partisi’ne kayıtlı olmayan kimselere de görev verildiği şeklindek
i iddia genelleştirilmeye müsait olmadığı gibi, Doğru Yol Partisi programına ve tüzüğüne inanmış kişileri tekrar bir yasaklamaya tabi tutmak da mümkün değildir.Kaldı ki, Cumhuriyet Başsavcılığının ısrarla üzerinde durduğu ve ne hikmetse bu defa sadece burada ifade ettiği “imaj” kavramı üzerinde ilk savunmamızda yeteri kadar açıklamalarda bulnulmuştur.
ee) İddianamede bahsi geçen, tirajı yüksek gazetelerdeki bildirilerin bir kelimesi veya bir cümlesi üzerinde ısrarla durmak isabetli bir tutum değildir. Sayfalarca tutan bu bildirilerde Doğru Yol Partisi tanıtılmak ve hedefleri anlatılmak istenmiştir. Bunlarda ne “imaj” yaratıcı ve ne de suç teşkil edici hiçbir ifade yoktur.
............
b) Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı Mahalli İdareler Seçimlerinden önce 41 il ve 150 ilçeye, seçim kampanyasında da 40 il ve 200 ilçe ve pek çok kasabaya gitmiş, hepsinde açık hava, kapalı salon toplantılarında konuşmalar yapmıştır...
aa) “Doğru Yol Partisi Menderes meş’alesini söndürmemek için kurulmuştur sözünün devamlı olarak tekrarlandığı iddia edilmekte, fakat bu sözün nerelerde tekrarlandığı belirtilmemektedir. Esasen bu söz ne söylenmesinden ve ne de tekrarından bir Partiyi suçlamaya imkan verecek bir söz değildir... :......
bb) “Bizi biliy
orsunuz, bizi tanıyorsunuz” ibaresini bir seçim sloganı olmaktan öteye tefsir etmek doğru değildir.Hiçbir siyasi parti, kadrolarımız sokaktan toplamadır, acemidir demez...
cc) Isparta mitingine giderken Genel Başkan Yıldırım Avcı “Şehre Demirel Bulvarı ile giriyoruz, Antalya’ya Menderes Bulvarı ile devam ederiz” sözünü kat’iyen söylememiştir. Esasen hayatında ilk defa gittiği Isparta’nın bulvar ve sokaklarının isimlerini bilmesi de mümkün değildir.
Çal ilçesinde söylendiği ve suç teşkil ettiği iddia edilen sözler hakkında, İzmir Sıkıyönetim 1. numaralı Askeri Mahkemesinde açılmış; olan dava 26.6.1984 günü Genel Başkan Esat Yıldırım Avcı’nın beraati ile sonuçlanmıştır.
Tire’de, Genel Başkan Yıldırım Avcı “Gülü solduracak mısınız, bacayı tüttürecek misiniz? Öyleyse benim söyleyeceğim yok” sözlerini kesin olarak söylememiştir.
Gerek Isparta’da, gerekse Tire’de söylendiği iddia edilen bu sözler, söylenmiş olsalar dahi, ne suretle suç teşkil edebilirler ve bu sözlerin Türkiye çapında ne tesiri olabilir.
Süvari ha
kkında birinci savunmamızda yeteri kadar izahat verilmiştir.dd) Genel Başkan Yıldırım Avcı Çay ilçesi Karacaören kasabasında konuşma yapmamıştır. Bu husus iIk ve ek savunmamızla ve savunmamızın 4/a bölümünde etraflıca izah edilmiştir..........
c) Doğru Yol Partisi Genel Sekreteri Refik Sunol’un TRT demecinde “Doğru Yol Demokrattır, Adaletçidir, Büyük Türkiyecidir” denilmiş olması ilk savunmamızda geniş surette açıklanmıştır.
.......................
Doğru Yol Partisi Genel Başkanı, üç Genel Başkan Yardımcısı, Genel Sekreteri, Kurucuları, üyeleri, adayları 67 İl’de 300 den fazla ilçede ve pek çok kasabada binlerce konuşma yapmışlardır.
Nasıl bir “yoğun” harekettir ki, bütün yurt sathındaki binlerce konuşmadan sadece 3-4 tanesi konu edilebilmekte ve bunlar “yoğun faaliyet”e delil gösterilmektedir.
....................
6) Görülmekte olan bu davanın, bir yönü ile ceza hukukunun ilkelerini kapsamakta olduğu açıktır. Ceza davalarının, aksi ıspat edilemeyecek şekilde kesin delillere dayanması ve bunun ıspat edilmiş olması lazımdır. Cumhuriyet Başsavcısı bu kısımda dermeyan ettiği “Maruf” ve “Meşhur” olan hususların ıspatına lüzum olmadığına işaret etmek suretiyle, ileri sürdüğü delillerin karara mesnet olacak ağırlıkta bulunmadığını kabullenmiş olmaktadır.
Türkiye`de
pekçok gazeteden birinde, yüzlerce yazardan birisi olan Nazlı Ilıcak`ın adını vererek iddiasının gerçek olduğunu ileri sürmesinde ise, Başsavcılık son derece isabetsiz ve kifayetsiz bir sonuca ulaşmaktadır.“Beyan etme” ve “İddia etme” de ısrarlılık, devamlılık ve yaygınlık vardır. Halbuki, Cumhuriyet Başsavcısı muhtelif kişilerin yurt çapında binlerce konuşmasından, mahiyetleri ve sıhhatleri şüpheli birkaç cümleyi ve bildirilerden birkaç cümle ve hatta kelimeyi ele alarak “Beyan ve iddia edilmiş olama” s
onucuna varmağa çalışmaktadır.Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. maddesindeki beyan etme, iddiada bulunma, suçun kanuni unsurlarındandır ve şüpheye mahal bırakmayacak şekilde ıspatı zaruridir. Bu ıspat yapılamamıştır.
“İmaj” dan, “Tema” dan, “İzlenim” den bahisle suç unsurlarının sübuta erdiğini iddia etmek mümkün değildir. Mahkeme takdir hakkını, serdedilen delillere dayandırmak suretiyle kullanabilir.
Deliller kesin olmaz ise, takdirin davalı ve suçlu lehine kabul edilmesi Ceza Hukukunun ana prensiplerinden
dir.B) Doğru Yo1 Partisi Genel Başkanı Esat Yıldırım Avcı’nın 25.3.1984 Mahalli İdareler Seçimleri dolayısıyle çıktığı yurt gezisinde “Demokrasi tarihinin beyaz sayfalarında iki seçim birer kara leke olarak kalacaktır. Bunlardan birisi 1946 seçimleri, diğeri ise bu iktidarı doğuran Seçim Kurulunun yarattığı seçimlerdir. Hata beşer icabıdır... Tashihi fayda verecektir. Bu hata Millet tarafından seçimlerde tashih edilecektir” demiş olması, Siyasi Partiler Kanunu’nun 97. maddesine göre Milli Güvenlik Konseyi
’nin kararı, bildiri vs icraatına karşı herhangi bir tutum, beyan ve davranış olarak gösterilmiş ise de konuşma açık olarak Yüksek Seçim Kurulu kararının eleştirilmesinden ibarettir.Konu, ilk savunmamızda da etraflıca arzedildiği gibi, bu savunmamızın (“S-Siyasi Partiler Kanunu’nun 97. maddesi ve Milli Güvenlik Konseyi`nin karar, bildiri ve icraatına karşı tutum) bölümünde geniş surette açıklanmıştır...........
Sonuç :
.....................
Dosya münderecatına ve savunmalarımızda belirttiğimiz hususlara göre, Doğru Yol Partisi aleyhine açılan kapatma davasının :
- Anayasa ve Siyasi Partiler Kanunu’nun gösterilen sebeplerden hiçbirisine uygun olmadığı,
- Delil niteliği taşımayan yanlış varsayımlara dayandığı ve iddianın sübuta ermediği,
- “Kanunsuz suç, kanun
suz ceza olmaz” temel ilkesine aykırı düştüğü,- Çağdaş demokratik gelişmeyi durdurarak vatandaşların Anayasa ile belirlenen hürriyet ve eşitlik haklarını ihlal ettiği,
- Adalet ve insaf ölçüleri ile bağdaşmadığı,
cihetle, reddini ve Partimizin kapatılmasına mahal olmadığına karar ittihazını saygılarımızla arz ve talep ederiz.”
V- DAVANIN EVRELERİ :
1- Dava Cumhuriyet Başsavcılığının 6.4.1984 günlü, SP-8-1984/42 Hz. sayılı iddianamesiyle açılmış ve aynı gün 412 sayı ile Anayasa Mahkemesi kaydına geçirilerek 1984/1 (Parti kapatma) esas sayısını almıştır.
2- Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenmiş bulunan 6.4.1984 günlü, SP-8-l984/42 Hz. sayılı iddianamenin onanlı bir örneği de eklenerek, tebliğ gününden itibaren 20 gün içinde yazılı savunmasını Anayasa Mahkemesine vermesi gerektiğinin davalı Doğru Yol Partisi Genel Başkanlığına tebliğine ve tebligatın 7201 sayılı Kanunun 2. maddesi uyarınca memur eliyle yapılmasına 12.4.1984 de karar verilmiştir.
Karara uyan anılan Parti, süresi içinde ilk yazılı savunmasını vermiş ve ayrıca yazılı ek savunmada bulunmuştur.
3- Doğru Yol Partisi’nin kapatılması hakkında açılmış bulunan davaya ilişkin dosyanın tümünü inceleyerek esas hakkındaki düşüncesini bildirmesi için Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazılmasına; Cumhuriyet Başsavcılığının düşüncesi geldikten sonra bir örneğinin Başkanlıkça Doğru Yol Partisi Genel Başkanlığına tebliğine ve Partiden esas hakkındaki yazılı savunmasının istenmesine ve bu iş için 30 gün süre verilmesine; bu tebligatın 7201 sayılı Kanunun 2. maddesi
uyarınca memur eliyle yapılmasına 7.6.1984 gününde karar vermiştir.Karar gereğince, Cumhuriyet Başsavcılığı esas hakkındaki görüşünü 11.6.1984 günlü yazıyla bildirmiş; Doğru yol Partisi Genel Başkanı da süresi içinde esas hakkındaki yazılı savunmasını vermiştir.
4- Dava 28.9.1984 gününde karara bağlanarak sonuçlanmıştır.
VI- İNCELEME VE GEREKÇE :
Dosyadaki bütün kağıtlar ve öbür belgeler incelendi; gereği görüşülüp düşünüldü.
Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesinde, davalı Doğru Yol Partisi’nin geliştirilmesinde izlenen yöntemin Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğu; Doğru Yol Partisi Genel Başkanının propaganda gezisi sırasında çeşitli yerlerde yaptığı konuşmalar ile aynı Kanunun 97. maddesini ihlal ettiği ileri sürüler
ek anılan Partinin kapatılması istenmiştir. İddianamenin dayanağını oluşturan maddelere göre esasa ilişkin inceleme ve gerekçe iki bölümde toplanmıştır. Ancak olayların incelenmesine girişilmeden önce savunma gözönünde tutularak uygulanması istenilen maddelerin anlamı üzerinde durulacaktır.A- UYGULANMASI İSTENEN KURALLARIN İNCELENMESİ :
1) Davalı Siyasi Parti ilk savunmasında, iddianamede dayanılan Siyasi Partiler Kanunu’nun 96. ve 97. maddeleri hükümlerinin hem çağdaş hukuka hem de Anayasa ilkelerine aykırı olduğu savını öne sürmesine mukabil esas savunmada “Biz, Siyasi Partiler Kanunu’nun bahsi geçen maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu iddiası ile iptalini talep etmiyoruz. Ancak, Anayasanın teminatı olan yüksek Anayasa Mahkemesinin, önüne gelen ve Anayas
aya aykırı olduğu açıkça gözüken bu Kanun hükmünün tatbik edemeyeceğini, şimdiye kadar takarrür eden içtihatlarına muvazi olarak Anayasaya aykırı bu kanunu ihmal etmesi gerektiğini belirtmek istiyoruz” denilmektedir.Anayasa’nın Geçici 15. maddesi şu hükmü
içermektedir.12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk Milleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyinin, bu konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezai, mali veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz.
Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ, merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez.”
Anayasanın en önemli ve belirgin ilkelerinden birini kuşkusuz “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” ilkesi teşkil eder. 1982 Anayasasının 11. maddesinde bu ilke “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz” biçiminde açıklanmıştır. Anayasanın bütününe egemen olan bu temel ilke ve buyruğa rağmen Geçici 15. madde ile Anayasaya giren bu yasakla güdülen amacın, Milli Güvenlik Konseyinin yasama yetkisini elinde tuttuğu dönemlerde kabul edilerek yürürlüğe konulan kanunların değiştirilmelerinin mümkün olmadığı ve bunların temelli olarak Anayasa Mahkemesinin denetimi dışında tutulmasının istendiği biçiminde anlaşılmasına olanak yoktur. Tam tersine Geçici 15. maddenin bütünü dikk
atli olarak incelendiği takdirde yapılan düzenleme ile bu dönemde çıkarılan yasalar için mutlak bir dokunulmazlığın tesisi ve böylece Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesinin ihlalinin değil, bu madde kapsamındaki kanunların değiştirilmelerine veya yürürlükten kaldırılmalarına değin, Anayasa uygunluk denetimi yoluyla bu hükümlerin tartışma konusu yapılmalarını ve bu yoldan yararlanılarak 12 Eylül harekatını zedelemeye yönelecek girişimlere fırsat verilmeyip, onları önleme ereğinin güdüldüğünde kuşku duyulmamalıdır.Bu açıklamaların ışığı altında, sözü edilen Geçici 15. maddenin, Anayasaya aykırı hükümlerin sığınabileceği bir yer olarak değil, 12 Eylül harekatının zedelenmesine imkan verilmemesi için ve tıpkı 1961 Anayasasının Geçici 4. maddesindeki bir düzenlemeden ibaret olduğu kabul edilmelidir. Bahis konusu Geçici maddenin kapsamında olan ve böylece anayasal koruma altında bulunan yasa hükümlerinin, sırf bu nedenle Anayasaya aykırı oldukları ileri sürülemeyeceği gibi, bunların Anayasa Mahkemesince i
hmal edilebilmesinden de söz edilemez. Bu durumdaki hükümlerin ancak, Anayasanın temel ilkelerine ve bu ilkelere egemen olan hukukun ana kurallarına olabildiğince uygun düşecek biçimde yorumlanmaları düşünülebilir.H. Semih ÖZMERT, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU ve Muammer TURAN bu görüşe katılmamışlardır.
2- Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesinde ve esas hakkındaki görüşünde 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 96/2. ve 97. maddelerine aykırı davranış içinde bulunduğu öne sürülen Doğru Yol Partisi’nin, aynı Yasanın 101/b maddesi uyarınca kapatılmasına karar verilmesi istenmektedir. 2820 sayılı Yasanın 96. ve 97. maddeleri bir takım eylemleri yasakla